Mektubat

Sayfa metni

HAKKİ TESBÎH VE HAKK YOLUNDA ÎNFÂK fi & Kur’an-ı Kerîm'de muhtelif âyet-i kerîmelerde — Üç vakitte ve daimî surette her şey, Hak Teâlâ Haz­ retlerini bütün noksanlardan tenzih ile teşbih ve takdis eder.1 buyrulmaktadır. Varlıklar, akıl sahibi olanlar, ve akıldan mahkûm olan­ lar olmak üzere ikiye ayrılır. Akıl taşıyan varlıklar söz ve dil ile, akıldan mahrum bulunan eşya da rivayete nazaran yalnız hâl lisamyla Hak Teâlâ Hazretlerinin vahdâniyyet ve samedâniyyetini; her türlü kusur ve noksandan münez­ zeh oluşunu ikrâr ve itiraf etmektedirler, Zira yoktan mey­ dana gelen bir âlemin mâhir bir sanatkâra ve büyük bir yaratıcıya; vahdaniyyet2 ve samedâniyyets gibi kemal sı­ fatlarını kendinde toplamış ibâdet ve tâzime lâyık bir zâta her cihetten ihtiyâcı, kat’î delillerle sâbit ve apâşikârdır. — Yerde ve gökte eğer Allah’dan başka ilâh bulun­ muş olsaydı; düzen bozulurdu.4 mealindeki âyet-i celî- leden anlaşılacağı gibi, varlıkların ister seyyare ve yıldız­ lar gibi yüksekte; ister hayvanlar ve bitkiler gibi yeryü­ zünde bulhnsun; binlerce seneden beri değişmez ve sarsıl­ maz bir kaide ve hikmet üzere devam edegelmesi Cenâb-ı Allah’dan başka bir ilâh olmadığına kat’î sûrette delâlet etmektedir. — Allah Teâlâ Hazretleri evveldir; ezelîdir, âhirdir;* ebedîdir, sona ermekten münezzehtir. Zâhirdir; bu görü­ nen âlemin tamamı onun eser-i kudretidir. Bâtındır; ulû- hiyet sırları kâinatın her zerresinde gizlidir.5 ve her şe­ ye vâkıftır. Daha önce ve hâl-i hazırda bütün mevcudat, Hak Teâlâ ve Tekaddes Hazretlerinin vücûd nurlarından akseden birtakım zerreler ve zuhür mahalleridir. Hakikat­ te ise Zat-ı Eceli ü Akdes’ten başka müstakil bir vucûd yoktur; «Lâ mevcûde illâ Hû». Bununla beraber Hakk Teâlâ Hazretleri kendi zatma mahsûs olan azamet ve ulûhiyyet sıfatlarını kendisinin dışında hiçbir varlığa vermediğin- i fes M' 21