Sayfa yükleniyor…
Sayfa metni
25 ilgili olan akıldır. Kâmil velîlerin aklı, akl-ı maâd (âhiret aklı) ve akl-ı kudsîdir. Ukul-i aşere ve ukul-i tis’a, akıl ve nefs, akl-ı fa’al, Cibrîl aklıdır. Akl-ı nazarî, zâhir âlimlerin aklıdır. Aklın çeşitleri pek çoktur. Akl-ı nazarî, akl-ı mükte- seb, akl-ı bi’l müstefad, akl-ı münfail, akl-ı fıtrî, akl-ı hulkî, akl-ı heyulânî vs. İnsan doğuştan zekîdir. Ama îmanla teyid olan, güçle- nen akıl herkeste olmaz. “Onların çoğunun aklı ermez.”3 İnsanın rûhundaki derinliğe işâret eden Âyet-i Celîle: “Ey îmân edenler! Allah Teâlâ’ya karşı gelmekten sakınırsa- nız, O, size hakkı bâtıldan ayırdedecek bir anlayış verir ve günahlarınızı örtbas eder, sizi bağışlar. Allah Teâlâ büyük lütuf sâhibidir.”4 Günde seksen bin işlem yapabile- cek kapasitededir insanın beyni. Yorulma, gâfiller içindir. Mevlâ-i Müteâl: “O halde boş kaldın mı, yine kalk başka bir iş ve ibâdetle yorul.”5 Ebu Eyyûb el-Ensârî (ra) gibi; o “Cihâda doyamadım. Öldüğüm zaman bedenimi mücâhid- lerin atlarının altına defnedin” der. “Ya Muhammed (sav) ölür ya da Hak hâkim olur.” buyurur Efendimiz (sav). Kâinatta görülen her eşyânın ibret için yaratıldığını kavrayanlar ancak akıl sâhipleridir. “İyi biliniz ki Allah Teâlâ yeryüzünü ölümünden sonra, (ölmüş kalbleri ilim ve mârifetle) diriltir. Belki aklınızı kullanırsınız diye size âyetleri açıkladık.”6 Aklı, izaha hâcet koymadan açıklayan Âyet-i Celîle, Bakara Sûresi’nin 269. âyetidir: “Dilediğine hikmet verir. 3 Mâide, 5/103. 4 Enfâl, 8/29. 5 İnşirâh, 94/7. 6 Hadîd, 57/17.