Sayfa metni
36 / Fatiha Sûresi Tefsîri Gün örfte güneşin doğuşuyla batışı arasındaki za mana denir. Şeriatta, ikinci fecrin doğuşundan güneşin batmasına kadar geçen vakte gün denir. Burada ise gü neşin tulûu ve gurubu bahis mevzuu olmadığı cihetle mutlak vakit demektir ve cezâ gününde emir sahibi an cak O olduğunu beyândır. “O, din gününün Mâlikidir, Hâkimidir.” Din, şeriat ve itaat mânâsınadır. Burada ise, Bey- zâvî’nin beyânı veçhile yevm-i cezâ ve dâr-ı âhiret de mektir. Yevm-i cezâda her umûra mâlik ve hâkim ancak Vâcibü’l-vücûd olup o günde her hangi bir şeye mukte dir O’ndan başka kimse bulunmadığını beyân için “Mâ lik”, “Yevm”e muzaf kılınmıştır. Dünyada âriyet ve mecaz tarîkiyle mülk ve saltanat sahibi olarak umûr-ı dünyaya muvakkaten mâlik olanla rın hükümleri onların ölmesiyle bir hayal-i mâzîden ibâ- ret kalır. Fakat yaptıklarından hesaba çekilecekleri bir gün muhakkak vâkîdir ki o günün yegâne mâlik ve hâ kimi ancak Allah’tır. Şu zikrolunan evsâfın icaplarını icrâ etmek Vâcib teâlâ hazretlerinin ef’alinden olduğu cihetle bu, O’nun hamde lâyık yegâne mâbud olduğunu beyândır. Zîra, âlemlerin Rabbı ve Hâlikı olması, zahir ve bâtın dünya da ve âhirette bilcümle nimetlerini in’am etmesi ve yevm-i kıyâmete mâlik olması Cenâb-ı Hakk’ın hamde lâyık olduğunu beyân eder. Çünkü mûtî ile âsî ve zâlimle mazlum arasını tefrik için hazırlanan cezâ gününe Mâlik olanın ancak ibâde-