Abdulkadir İlgeylani Tövbe hakkında Abdülkadir Geylani Hazretlerinin çok müstesna bir sözü var. O da tövbe buyuruyor imanın neşesidir. İmanın böyle düğün gecesi ifadesi var da neşe günü diyoruz biz. Neşe günüdür tövbe hiyemiyahul Hak Celle Celalühü Allah'ın akıtmış olduğu bir sudur diyor Tövbeyi anlatırken. Böyle yağmur yağdıktan sonra arz o yağmur suyuyla böyle canlanmaya başlar. Buyuruyor ki, kalplerde, ölü olan kalplerde, almış olduğumuz evrakta, istiğfarımızla ama candan okumak suretiyle çünkü Rabiatül Adeviye annemiz Rahmetullah Aliha bizim istiğfarımızla bir istiğfara muhtaçtırdır. Demek istiyor ki candan okumak lazım. Böyle içten nedamet duyarak, gözden de yaşlar akıtarak okumak. Tövbeyi buyuruyor. Ölü olan kalpler tövbe ile artık canlanmaya başlar ve gaflet halinden kurtularak uyanır buyuruyor.
Tarif ederken Abdülkadir Geylani hazretleri, Kaddesallahu sırra, yek, aslu, külli hayrım, her hayrın temeli tövbedir buyuruyor. Hazreti Ali Keremallahu ve şey benim diyor ömrümden şöyle çok dakika bile değil saniyeler kalsa yine tövbe eder istiğfarla meşgul olurum buyuruyor Evet. Salihler hiçbir zaman, hiçbir zaman, bütün hallerinde tövbe ile meşgul olurlardı. Ibadetlerinden boşaldıkları zaman demek ki dilleri istiğfarla daha sonra salatü selamlar Kuran-ı azimüş, şantilaveti bunlarla meşgul olurlar. Zaten biz bunları okumasak gerçeği de bulamıyoruz. Mesela biz ne diyoruz? Bundan başka da daha ne yapılacak? Ama bu gibi Allah'ın sevgili kullarının sözlerini işittiğimiz zaman diyoruz ki çok yanlış yapıyoruz. Çok gaflete düşüyoruz. Tövbenin ilahi bir nimet olarak ezelde kula takdir edildiğini ifade buyuruyor. Tövbe diyor.
Öyle gelişi güzel elimize tespih alıp da yapmak değil, ezelde bir takdir var ki diyor kişi tövbe ediyor. Hani ezelde böyle bir takdirin oluşuna da hamd edilir. Aynı zamanda kalbe Cenabı Hak'kın bir inayetidir. Allah'ımızın bir ikramıdır. Sonra Allah'ımızın Celle Celalü kendisine kulu bağlamasıdır. Aynı zamanda kalbin bütün fasit düşüncelerden, yanlış düşüncelerden kurtulmasıdır demiş. Aynı zamanda buna ruh da tabidir ve aklın iştirakidir tövbenin sahih olması ve bütün işte Allah için bu vazifeyi yerine getirmektir buyurmuş Çok uzun olduğu için sadece Abdülkadir Geylani Gaddi Sallallahü Sırrı Hazretlerinin sözlerinden nakletmek istiyorum Allah'ımızın izniyle. Tövbenin kabulünün dört şartını anlatıyor.
Böyle tövbe ederiz de acaba yaptığımız tövbe indi ilahi de kabul mü kabul değil mi bu dört şey de bilinir buyuruyor dört şey de birincisi en yenkate an ashabil füsugi bir kere fısk dendiği zaman bunun itikadi olan yönü var. İbadette olan yönü var. Masiyet içerisinde olmak. Günahkar olmak, isyan işleyen kimselere bu tabir kullanılır. Onlardan diyor uzak olmaktır. Mesela bir kimse doksan dokuz kişiyi öldürmüş. Bir rahibe sormuş. Cehennem deyince onu da öldürmüş. Gerçek bir alime Abdülkadir Geylani efendimiz gibi bir Allah'ın sevgili kulunun evladına sorunca buyurmuş ki çevreni değiş. Sana bu kötü fiilleri işleten hep çevrendir buyurmuş. Bundan dolayı bir kere diyor çevreniz güzel olsun. İkincisi en yekune münkati an an külli zembin, bütün kötülüklerden de kaçının. Mukbiren ala cemi at taat. Ibadet ve taate de bütün varlığınızla yönelin.
