Nefs, Bir şeyin ta kendisidir. Ruhtur, hakikattir şeklinde ifade buyrulmuş. Kuran Azimüşşan'da iki yüz doksan beş yerde geçmektedir, nefis kelimesi. Sen ondan, o da senden razı olarak. Bunun ıstilahi manası nedir? Yani ne kastediliyor nefis dendiği zaman İmamı Cafer-i Sadık hazretleri buyuruyor ki Nefis, öyle bir öyle bir sıfat ki hem iyiliklerin hem de kötülüklerin barınağıdır. Kötülük de ondan gelir, iyilik de ondan gelir. İmamı Huşeymi, Rahmetullahi İbadet edenlerin ibadet mekanıdır. Nefs. Kalpte yerleşen, latif, bir nesnedir. Huylar, meszif, kötü sıfatlar da ondan meydana gelir. Nefis öyle bir hal ki latiftir. Böyle elle tutulur gözle görülür bir varlık değildir. Halbe yerleşmiştir, Ondan ahlak meydana gelir ve kötü huylerle. Nefis, Muhittin Arabi Hazretleri, Hudesi Allah'a o öyle bir deniz ki onun sınırı yok. Enes nefis, iyiye Beyt'ül marifet, Cenabı Hakk'ı tanıma evidir. Nefs.
Nefsi dört tane ana merkezi vardır. Rabbi Zülcelal'imizin emrine riayet etmemek suretiyle hayvani duygunun odağıdır ve merkezin şehveti, fitahat, taatteki şehvetin de merkezidir. Şimdi, taatteki şehvet, biz bunu yapmış olduğu taatle üsteliş diye anlıyoruz. Sonra, yapmış olduğu taatle kendisini beğenme. Ücüm, taatimi başkasına duyurma, sümma ve merkezin filmeyli yine nefiste öyle bir hususiyet var ki, rahatlığı çok muayyendir ve merkezin Cenabı hakk'ın bizi sorumlu tutmuş olduğu üzerimize yüklemiş olduğu görevlerde vazife ve feraiz-i ilahiyyede acziyet gösterir, yapmak istemez. Günlüklerimizin tarif ettiğine göre, böyle deve kuşu demişler. Yük götür dediler mi kanadını göstermemiş yani kuş. Haydi, aşıklarla kuş, denilecek olsa, tabanını gösterir, ben deveyim demiş. Nefsin özellikleri, üstünlüğü.
Nefsin, Cenabı Hakk'a yakınlığı ve bu husustaki üstünlüğü Özel, Hususi, fazileti, Cenabı Hak'ta yakınlığı temin etme hususunda dört şekildedir. Gönül gözlerinin açılması suretiyle eline nail olunan bilin. Muameletün. İnsanlarla olan münasebet, eviyle olan münasebet, daire, şeyle, çoluğu çocuğuyla. İnsanlar da ticaret vesaire meselelerde. Ve hisset, namusu muhafaza etmek, namusu tezzetmemek. Uygun davranış emri ilahi muvafık davranmış. Nefsin yedi makamı vardır. Ağyarın meydana getirmiş olduğu zulmet hain, ona ne denir? Nefsi emmare denir. Ne emrederse, ne söylerse Allah korusun, onun yerine getirilmesi insanı tamamen etkisi altına alıp, ne diyorsa onu yaptırmaz. İkincisi, Yine ne olsa, yine ne olsa, nurların doğuş yeridir. Buna da nefsi levvamedirler. Üçüncüsü, kınayan nefis kendisini. Hayrın da şerrin de kendisinde olduğu hayır ve şerri içinde barındıran makam. Buna da mülheme denir.
Bazen kayıp, bazen şer doğar kalbine. Bir de mülkü davranışlarında bir kural, ilahi kurala bağlı olan nefis ki buna unutmayın ne denir? Huzura eğleniriz. Bir de Cenabı Hakk'a ulaşan nefistir ki, buna raziye denir. Hu, Hak Teala'dan razıdır. Altıncısı, tecelli-i ilahinin zuhur ettiği makam ki buna denir. Allah da Celle Celalühü bundan razıdir. Bir de yedinci olan Kalpte Allah'ımızın, Allah'ımızın sıfat-ı ilahiyesinin ve isimlerinin tecelli ettiği bir makamdır. Buna da nefsi kamil ederler. Burada anlayacağımız, demek ki nefis bu son maddeyi ele alacak olursak, gönülde Rabbi Zülcelal'imizin sıfatı ilahiyesinin ve esma-i İlahiyenin doğduğu, onun esrarının belirdiği bir makamdır. Ona nefsi kamile denir. Nefsu nefis denir, hayatı nedir? Peygamberimiz uygululduğudur.
