Değerli dinleyicilerimiz, Musahabe serimizin ikinci cildine mükerrem insan başlıklı konuyla devam ediyoruz. Ayet-i celilede estailübillah, zat-ı uluhiyetime yemin ederim ki muhakkak biz beni Adem'i mükerrem kıldık, buyrulmaktadır. Ademoğlunun mükerrem olan sıfatı hangisidir ve nelerdir? Ak Teala Hazretleri Ademoğlunda sair hayvanlardan mümtaz farklı olarak iki sıfat halk buyurmuştur. Biri cismani zahiri ve bedenidir. Diğeri de ruhanidir. Cismani sıfatında sair hayvanlardan farklı olarak faziletli olmasının sebebi şudur. Suretinin güzel ahsen-i takvim üzere yaratılmış olması, mizacının mutedil olup maksadını tafsilatıyla anlatabilmesi, akıllı ve irade sahibi ve daha birçok ali mertebelere malik olmasıdır. İnsanın ruhani olan mükerrem sıfatı da Muhakkak indi ilahide Ekrem olanınız en ziyade takvası olandır ayet-i celilesiyle beyan edilmiştir.
İşte insanın mükerrem olan sıfatı da ancak takva sıfatı ile olmasıdır. Bu iki sıfat arasındaki farka gelince. Cismaniyet alemi halktandır. Zulmanidir. Ayet-i celilede buyurulmuştur. Bu ve emsali müteaddit ayetlerle insanın zulmani sıfatının zulmetten nura çıkarılacağı beyan buyrulmuştur. İnsanın bu sıfatı yer, içer, uyur, gaflette bulunur ve aynı zamanda bu sıfat hayvanidir. Çünkü koyun vesair hayvanlar gibi ölür, çürür ve cismaniyetinin terkibatı da anasırı erbaha denilen ateş, hava, su ve topraktan mürekkeptir. İnsanın nefsi de yaratılış itibariyle bu cismani sıfata tabidir. Ruhani sıfat ise alemi emirdendir. Melekidir, ulvîdir, yemez, içmez, uyumaz, gafil bulunmaz. Nitekim sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz, iki gözüm uyur, kalbim uyumaz, buyurmuştur ki bu hadis-i şerif maddiyat ile maneviyatın farkını tefrik ve izah buyurmuştur.
Allahutaala Hazretleri kullarına, Allah'tan korkun lafzı şerifiyle Kuran-ı Hakim'in de pek çok ayet-i celilelerde emir buyurmuştur. Hadis-i şerifte de, Hikmetin başı Allah korkusudur, buyrulmuştur. Takva korkmak, korunmak, sakınmak demektir. Ahirette insanlara zarar verecek şeylerden kaçınmaktır. Ve bu hususta müteaddit manalar verilmiştir. Cenabı Allah'tan korkmak, şirkten içtinab etmek günahlardan ve şubuhattan sakınmaktır. Şüpheli şeylerden içtinab hakkında sahih hadiste şöyle buyrulmuştur. Haram ve helal aşikardır. Fakat ikisinin arasında birtakım şüpheli şeyler vardır ki insanların çoğu onları bilmez. Her kim şüpheli şeylerden sakınırsa dinini ve ırzını kurtarıp tebriyeyii zimmet etmiş olur. Müttakilere Kuran'ı mübin rehber ve hidayet yoludur. Nitekim Bu kitap, yani Kuran, o kitaptır ki taraf-ı ilahiden vah ile münzel olduğuna asla şüphe yoktur.
Takva sahiplerine günahlardan kaçınanlara tarik-ı hayrı doğru yolu göstericidir, buyrulmuştur. İşte müttaki müminler Rablerinden hidayet-i azim üzerindedirler ve şu evsafı haiz olanlar dünya ve ahirette fevzü felah buluculardır. Hidayet doğru yola irşad edip tarik-ı müstakimi göstermektir. İttika nefsi muzır şeylerden ve şer'a muhalif olan günahlardan muhafaza etmektir. Tefsirde beyan olunduğu üzere ittikanın üç derecesi vardır. Birincisi küfürden nefsini muhafaza etmektir. İkincisi, haram olan şeyleri terkle beraber ibadetlere de devama sarfı gayret etmektir. Üçüncü mertebesi de bilcümle ibadetleri eda etmekle ve bütün günahlardan sakınmakla beraber kalbinden masivanın küllisini çıkarıp ve daima azamet-i ilahiyeye delalet eden delilleri tefekkürle meşgul olmaktır ki bu mertebe ittikanın ala mertebesidir.