Muhasebe, Muhasebabenin, insanın kendisini hesaba çektiği yerler. Nerede insan kendisini hesaba çeker? Bir, Fima beynel imanı ve'l küfür. İmanla küfür arasında. Elhamdülillah. Müminir. Çok şükür. Acaba ben Kamil bir mümin sahibi miyim İmanımızın tat ve lezzetini alıyor muyum Almıyor muyum? Allah korusun küfre Cenabı Hak hiç yaklaştırmasın. O tamamen inkardır. Tamamen inkar. Ve fima beyne sıdge welkir. İnsan burada da muhasebe içerisindedir. Acaba sadakat içerisinde miyim yoksa bu sadakatimde sahte, Allah korusun bir halde miyim?
Ve beyne tevhidi ve şirk acaba ben Tevhid üzere miyim şirk üzere miyim böyle şirk dendiği zaman inkar değil o bu itaati rabbımızın dışındakilere yapıp Kuran Azimüşşan da bildirildiği üzere onlar ruhbanlarını rab ittihaz ettiler Adiy bin Hatem dedi ki ya Muhammed sallallahu teala aleyhi ve sellem Biz ruhbanlarımızı ilah ilah kabul etmezdik şöyle buyurdu Onlar size bir şey emrettiği zaman ruhbanlarınız ona uyar mıydınız uyardık Bu da bir şirk buyurdu. Yaratışta Cenabı Hakk'ı kabul ediyorlar. Kuran-ı Kerim'de çok bunun izahları. Mesela hatırladığımız Lokman suresinde geçer. Yaratan kimdir deyince hatta Cenabı Hakk'ın sıfatlarını bile kabul ediyorlar müşrikler ama hüküm de kabul ediyorlar. Halk yaratmada kabul ediyorlar. Semavat, farzı yaratan Allah'tır diyorlar Celle Celaluhu ama hüküm olarak kabul etmiyor.
Bu noktada acaba biz Cenabı Hak'kın hükmüne tam teslim miyiz, değil miyiz diye muhasebe etmek. Ve beynel ihlasa ver riya. Yaptığımız amelde olsun vesair. Evine olan münasebetimiz. Ticari halimiz, neyse hayatımızın her anı. Bunda biz kendi içimizde ve dışımızda acaba samimi miyiz değil miyiz diye kendimizi muhasebe etmek. Mesela bir kimseyle konuşuyoruz. Konuşurken, görüşürken acaba onunla görüşmekte bir maksat mı var? Dünyevi bir arzun mu var? İstek mi var? Mesela arkadaş olduğumuz kimselerde de ayn o şekilde. Yoksa sır Allah için mi bunun muhasebesini yapmak. Gösteriş için yapmamak. El muhasebe üç şekildedir. Muhasebetün nefs. Kendi şahsımızla olan muhasebe ve muhasebetü'l kalp. Kalbimizi muhasebe etmek. Günlümüzü hesaba çekmek ve muhasebetus sır, iç alemimizi muhasebe. Acaba nefsimizle muhasebe ne demektir? Bizim kendi şahsımızla nedir? Lairi edebi şerri. Şeriat dinimizdir.
Dinimizin inanç yönü, ibadetler, bunun yanında muamelat vesaire ticari hususlar, ailevi münasebetler dolu. Hüsnul muaşere insanlarla olan konuşup görüşmelerimiz, alakamız, ilgimiz hep bunları hesaba çekmek. Acaba biz Cenabıhakk'a olan görevlerimizi Celle Celalü yerine getiriyor muyuz? Bunun yanında elimiz altındakilerden de mesu'lüz. Küllükum rain ve Küllükum mesulün anraiyeti. Hepiniz çobansınız. Yani idarecisiniz. Gözetleyicisiniz diyelim. Eliniz altındakilerden mesulsünüz. Yavrularımızdan mesulüz Mesela aileden mesulüz Onları İslam'ın edebine göre yetiştirebilmek ve muhasebetül galib. Kalbimizin muhasebesi nedir? Bunda nasıl bir kalbi hesaba çekeceğiz? Hangi noktada? Terkül mülahatat, terkül mülahazat. Böyle yerine göre manasız düşünceler, arzular, istekler hep bunlardan dolayı hesaba çekiyoruz.