Sayın dinleyicilerimiz sizleri Allah'ın selamıyla selamlıyoruz. Müellifimiz Ali Ramazan Dinç Efendinin Aranan Kimlik kitabından bölümler paylaşmaya devam ediyoruz. Bugünkü bölümümüzde konu başlığımız Nezaket Zarafet. Dünya hayatında beraber olmanın bizde etkileri pek çoktur üstatlarımızın. Kullanıma hazır hacetler bulunur çantada. Yeri geldikçe istimal olunur. Yaşayamasak bile gördüğümüz güzellikler yol gösterir bizlere. Gönül ve beyinlerimize nakş olan davranış biçimleri hin-i hacette ışık tutar yaşantımıza. Uygulamalarına Kuran ve Sünnet'in mührünü vurduğu şahsiyetler nüktedadı bihh kendisine uyulan önderlerdir. Nimet verdiğin kimselerin yoluna kılavuzla bizi ya Rab derken nebiler sıddıklar, şehitler ve salihler kastedilir. İsmet sıfatıyla nezaketin, letafetin, zarafet ve edebi ilahi ile ahlaki kuralların hepsinde eşsiz ve mükemmellerdir.
Hazreti Yusuf Aleyhisselam Züleyha'da, Musa Aleyhisselam Hazreti Şuayb'ın kızlarında son derece namus ve iffetlerini korumada örnektirler. İbrahim Aleyhisselam ile İsa Aleyhisselam insanlara muamelede emsalsiz ahlak ve zarafettedirler. Kuran-ı Kerim'in diliyle eğer kendilerine azap edersen şüphesiz onlar senin kullarındır, dilediğini yaparsın. Eğer onları bağışlarsan şüphesiz sen izzet ve hikmet sahibisin, dedi. Zarafetin kaynağı olan sevgili peygamberimiz Uhud ve Taif'te uğradığı saldırılarda lanet etmemiştir. O, Peygamber-i Zişan'ı sallallahu aleyhi ve sellem yaralıyorlar. O ise bir yandan yüzünden akan kanları siliyor, bir yandan dua ediyor. Allah'ım sen kavmimi bağışla çünkü onlar bilmiyorlar. Bir yolculuk sırasında enceşe isimli biri develerinin hızlı yürümeleri için şarkı söylerken develerin sürati de artar.
Develerin üzerinde bulunan hanımlar için endişeye kaplan efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem enceseye seslenir. Encese dikkat et, billurlar kırılmasın. Ganimet mallarından adalet de dağıt diye yakasına sarılan bedeviye kızıp darılmadan Allah ve Resulü de adalet etmezse hiç kimse adalet etmez. Allah Musa'ya rahmet etsin. O bundan daha ağır bir imtihana maruz kalmıştı da sabretmişti, buyurdu. Safların gerisinde ağlayan çocuğa acıyıp namazı kısa kesmiş olmaları da onun sallallahu aleyhi ve sellemin başka bir zarafet örneğidir. Allah Teala'ya tazimde Ebu Ali ed-Dekka kudüs'ü sirruhu ibadetler cennete, ibadette edep Cemalullah'a iletir derken dini emirlerde hassasiyetle zarafete işaret eder. Din Allah Teala'ya tazim, mahlukata şefkat, muamelatta hassasiyete vurgu yapılır. Aileye geçmişlerimizin kullandığı tabir esası Kuran'dan kaynaklanan ifadelerdir.
Nuru aynım, iki gözüm, saadetli sultanım, ömrüm, azizim, sultanım, mah-ı tabanım, devlet hatun, sultan hatun gibi terimler kullanılmaktadır. Kız çocuklarına hanım sultan, oğullarına bey, şehzadelerin kızlarına da hanım sultan denirdi. Kadına ihanet değil iltifat gerekir. Sevgili Peygamberimize sallallahu aleyhi ve sellem hitap ederken kullanılan tabirler çok mühimdir. Sahibi Rutbetil Aliyye, yüce rütbelerin sahibi. Fahr u kevneyn, dünya ve ahiret iftihar kaynağı. Mehmet-i Esrar-i Rahmaniye, Rahmani sırların indiği mekan. İmamü'l müttakin Allah Teala'dan hakkıyla korkanların imamı. Sırr-ı Furkan, şahı can, şahı levlak kainatın yüzü suyu hürmetine yaratıldığı sultan. Şah-ı Risalet peygamberlerin başı, Şah-ı Resul, Şefi ay Ruzi ceza hesap gününde ümmetine şefaat eden. Ayette Resulullah'ı kendi aranızda birbirinizi çağırdığınız gibi çağırmayınız, buyruluyor.
İnsanların birbirlerine seslendikleri gibi Resulullah sallallahu aleyhi ve selleme seslenmemeleri gerekir. Ashab-ı Kiram radıyallahu anhüm, anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resulü diye hitap ederlerdi. De ki, ister Allah diye yakarın ister Rahman diye yakarın hangisiyle yakarırsanız yakarın en güzel isimler El Esmaül Hüsna O'nundur. Allah'ın isimlerinin anıldığı yerde Sübhanehü ve teala, azze ve celle Tebareke ve teala hiçbir şey namazla bitmez, her şey namazla başlar der Necip Fazıl. İbadetten gaye insanın kendini bulmasıdır. İçin dışa yansımasıdır. Zarafet incelik olduğuna göre imanın görüntüsü hayatın her alanına hitap eder. Ammar bin Yasir hakkında sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve selleme Ammar kafir oldu diye haber verildi. Resulullah efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem haşa o kafir olmaz.
Baştan ayağa kadar imandır ve etiyle derisi arası iman ile doldur diye müjdeledi. Hazreti Sıddık Radıyallahu Anh başlı başına bir iman abidesidir. İbadette zarafet davranışları akseder. Sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem Allah cemildir ve cemal sahiplerini sever. Cömerttir ve cömerdi sever. Kerimdir ve kerimi sever. Temizdir ve temizi sever. İslam dini nitelik arar. İslam ahlakında gerek insanlara ve gerekse hayvanlara karşı muamelede en mühim prensiplerden biri rıfktır. Hazreti Aişe radıyallahu anha kendisinde dik başladık olan bir deveye bindim. Hırçanlık etmeye başlayınca ileri geri sürmeye başladım. Bunun üzerine Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem rıfkla tatlılıkla davran diye müdahale etti. Kaba ve katı yürekli olmamak gerekir. Rıftan mahrum kalan bir kimse hayrın tamamından mahrum kalmıştır.
Sevmediği kimselere bile gönül alıcı davranmak Resulullah'ın sallallahu aleyhi ve sellem ahlakıydı. Bir gün bir adam Resulullah'ın yanına girmek için izin istedi. Aleyhissalatü vesselam Efendimiz aşiretinin ne kötü adamı dedi. Sonra da müsaade edin girsin, buyurdu. Adam huzuruna gelince ona yumuşak bir üslupla konuştu. Adam gidince, ey Allah'ın resulü, ona mülayim bir dille konuştun. Halbuki daha önce hakkında söylediğini söylemiştin, dedim. Bana kıyamet günü Allah indinde makamca insanların en kötüsü dil ve davranışların kabalığından kaçınarak insanların terk ettiği kimsedir, buyurdu. Sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem hitabında içtenlikle muhatabına yöneliyor, onun elini sıkıyor ve otururken bile yanındakiyle bedenini aynı hizada tutarak gönül iletişimi kuruyor. Hazreti Enes bin Malik radıyallahu anh anlatıyor.
Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem yolda bir adama rastlayıp da onunla konuştuğu zaman adam dönüp gidinceye kadar peygamber sallallahu aleyhi ve sellem mübarek yüzünü ondan çevirmezdi ve adamla tokalaştığı zaman adam elini çekinceye kadar o mübarek elini adamın elinden çekmezdi. Hiçbir zaman onun mübarek dizleri de yanında oturan adamın dizlerinden ileride görülmemiştir. Gülümseyince gül yüzünde güller açan sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem Hazreti Cerir bin Abdullah Radıyallahu anh'ın ifadesiyle şu şekilde tanımlanır. Müslüman olduğumdan beri Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem beni yanına girmekten alıkoymadı. Kapıdan geri çevirmedi ve beni gördüğünde mutlaka gülümsedi. Hazreti Ali radıyallahu anh anlatıyor. Resulullah Aleyhisselam'dan bir şey istendiğinde o da bu şeyi yapmayı istediğinde tamam derdi. Yapmak istemediği bir şey karşısındaysa susar cevap vermezdi.
Onun kendisinden istenen bir şey için hayır dediği olmamıştır. Bizzat yaşayarak bize edebi nezaketi o öğretmiştir. Hazreti Abdullah bin Ömer anlatıyor. Bir defasında bir adam üç kez Resulullah aleyhisselama seslendi. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem adamın her seslenişinde ona lebbeyk lebbeyk buyurun buyurun diye cevap veriyordu. Zarafeti Rabbani terbiye eğitir. Beni Rabbim terbiye etti ve terbiyemi güzel kıldı buyurur sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz. Kurallar manzumesi olan İslam tırnak kesiminden devlet idaresine kadar zarafet ister. Hazreti Ömer gibi bir deha Ebubekir radıyallahu anh gibi sehha, Hazreti Osman gibi haya, Ali radıyallahu anh gibi beha zarafet ister. Kurban tatilinde bile hayvanı boğazlarken rıfkla kesilir. Sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem Allahutaala her varlığa iyi davranılmasını emretmiştir.
Öyleyse canlı bir varlığı öldürmeniz gerektiğinde bu işi can yakmayacak şekilde yapın. Bir hayvanı boğazlayacağınız zaman ona eziyet vermeyecek güzel bir şekilde kesin. Bu işi yapacak olan kimse bıçağını iyice bilesin, hayvana aç çektirmesin, buyurur. Mevlana güzellik dilin altında gizlidir. Sükut, incelik, edep ve zarafet insanı her gittiği yerde sultan yapar. Cenabı hak ile ilişkisini güzelleştiren kimse insanlarla ve tüm canlılarla ilişkisine de zarafet katar. Yunus Emre'nin yaratılanı severim yaradandan ötürü dediği de aslında budur. Ebu'l Hasan harekani kuddisu sirruhu bu anlamda her kim bu dergaha gelirse ekmeğini verin ve dinini ve inancını sormayın. Zira ulu Allah'ın dergahında ruh taşımaya layık olan herkes elbette Ebu'l Hasan'ın sofrasında ekmek yemeye layıktır der. Bu erdemin kaynağı iki cihan serveridir sallallahu aleyhi ve sellem.
Her ciğer taşıyan canlı için yapılan iyilikte sevap vardır. Bayezid Bis Sami siyah giymiş olarak bir sokaktan geçerken mahallenin Müslüman çocukları onu papaz zannederek yolunu kestiler ve bir halka çevirerek içerisine aldılar. Her biri el kaldırarak papaz Müslüman ol, papaz Müslüman ol dediler. Bayezid bunlara itaat ederek tekliflerini kabul etti. Peki olayım, yavrularım Müslüman olmak için ne lazımdır, diye sordu. Çocuklar çocuk imanı ve safiyeti ile Kelime-i Şehadeti okuttular. Bayezid de aynen tekrar etti. Çocuklar papaz Müslüman oldu, papaz Müslüman oldu diye çağrışmaya başladılar ve anne babalarına müjdeyle koştular.
Bayezid çocukların bu yaşta ilahi kelimetullah duygusuna sahip olmalarına ve içlerindeki bu mücahitlik gayretlerine hayran olup sevinerek defalarca Allah'a hamdetti ve sonra o yavruların ihlası ve iyi niyeti karşısında kendisinin imanını yinelediğini söyleyerek Hakk'a şükreyledi. Bu tavır zarafetin, inceliğin, nezaketin en güzel örneğidir. Sami Ramazanoğlu Kuddusu sirruhü üstadımızdaki zarafet aynen sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellemin edep ve erkanı zarafet ve nezaketidir. Tren bileti alacağı zaman insanlar sırada beklemesin diye önceden bozuk para hazırlar, gişede para bozdurmak için zaman kaybetmezdi. Gişe memuru bu zarafete hayran kalır. Onu şükranla yad ederdi. Karaköy'den Tahtakale'ye kadar yürür dolmuşa vereceği parayı sıhhat nimetine bir şükür olarak tasadduk ederdi. Bir nişan merasiminde takacağı yüzüğün altın olduğunu görünce kendi yüzüğünü takarak şöyle buyurur.
Bunu bugünün hatırası olarak kabul edin. Altın yüzüğü de hanımınıza hediye edersiniz. İmam Efendi'nin seccadesini diğer seccadelerin üstüne getirir. Elbiselerin düğmelerini sağdan ilikler çaya attığı şekerin bile tek olmasına dikkat eder. Yol refikiyle giderken minite nöbetleşe biner. Eğer kabul etmezse arkadaşı bu teklifi onun nöbetinde hayvanın istirahatini temin ederek yolun taşlarını bertaraf eder. Bitmez güzelin vasfı ağaçlar kalem olsa. Onun zarafette ciddi sanisi benzeri Hacı Hasan Efendi ümmetimin en hayırlıları görüldüklerinde Allah hatırlanan kimselerdir hadisi şerefine mutabık uygun düşmesiyle zaten zarafet örneğiydi. Misafirlerinin tek tek hatırlarını sorup gönüllerini alırdı. Müşküllerinin halli için ihtiyaç sahiplerine yardım sandığı kurmuştu. Çalışırken ayağına taş düşen evladı için uykusunu kaybetmişti.
Dizüstü oturanlardan birinin ıstırabını görünce hissederek şöyle diyordu. Evladım senin dizin ağrıyor. Benim de kalbim. Zarafete edep dersek davranış biçimi olarak ele alırsak en güzel yaşam biçimi nebiler nebisi sallallahu aleyhi ve sellemdedir. Zarafeti gönülde aramalı. Bin bir çeşit çiçeğe konup peteğe arının bal yaptığı gibi altı bin altı yüz altmış altı ayeti ilahiden nur alıp hayata ışık tutmalı. Bulutlardan süzülüp inen ölü toprağa hayat veren rahmet olmalı. Yağmurla toprak mis gibi kokar. Yoksa arz çoraklaşır. Mümin olup güzel ahlaka nezaket, letafet, zarafetle her yana koku salmalıdır. Zarafet görülen şahsın bütün heyetindedir. Sevgili peygamberimizin veliler kimdir diyen ashabı gözüyle verdiği cevaptadır. Onlar görüldükleri zaman Allah'ı hatırlatan kişidir.
Sevgili peygamberimizi görünce Abdullah bin Selam vallahi bu yüz bir yalancının yüzü değil derken zarafetin, edebin, nezaketin, inceliğin kaynağına işaret ediyordu. Mekke'ye Yemen'den Tufeyl bin Amr Ed-Devsi isimli putperest bir şahıs gelmiştir. Kureyşliler sevgili peygamberimizi dinlememesi hususunda onu ikaz etmişlerdir. Kureyş müşriklerinin ısrarları üzerine kulaklarına pamuk tıkayan Tüfey bin Amr doğruyu yanlıştan ayırt edebilecek kabiliyete sahip olduğunu düşünerek sevgili peygamberimizi görüp dinleyince Müslüman olmuştur. Muhakkak alimler peygamberlerin varisleridir. Şüphesiz peygamberler ne altın ne de gümüşü miras bırakırlar. Peygamberler miras olarak ancak ilim bırakırlar. Bu itibarla kim peygamberlerin mirası olan ilmi elde ederse tam bir hisse almış olur. İlim amele amel de ihlasa dönüşürse ihsanı ile muhlas olursa her türlü tavrında edep erkan incelik zarafet görünür.
Ayneleşen ve aynileşen iradesini Rabbimize teslim etmekle murat olandan görünen hep nurdur. Arife eşyada esma görünür. Cümle esmada müsemma görünür. Bu niyaziden de Mevla görünür. Ayinedir bu alem her şey hak ile kaim. Mir'atı Muhammed'den Allah görünür daim. Gönlü Hak Teala'ya dönenlerin azalarında da nur tecelli ederek zarafetin timsali olur kişi. Ebu Hureyre'den rivayet edildiğine göre Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur. Allah şöyle buyurdu. Kim benim bir veli kuluma dostuma düşmanlık ederse ben de ona harp ilan ederim. Kulum kendisine farz kıldığım şeylerden daha sevimli bir şeyle bana yaklaşamaz. Kulum nafile ibadetlerle de bana yaklaşmaya devam eder. Ta ki ben onu severim. Sevince de artık onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum. Benden isterse muhakkak ona istediğini veririm. Bana sığınırsa muhakkak onu korur ve kollarım.
Dualarında sevgili peygamberimiz bu nuru talep etmiş Rabbimizden. Allah'ım kalbime büyük bir nur ver. Gözüme bir nur ver. Kulağıma bir nur ver. Sağıma bir nur ver. Üstüme bir nur, altıma bir nur ver, önüme bir nur, arkama bir nur ver. Bana büyük bir nur ihsan eyle. Kimliktir zarafet Allahutaala'nın emrettiği ve sevgili peygamberimizin sallallahu aleyhi ve sellem sünnetiyle aydınlattığı hakikatleri kalben tasdik etmektir. Hücrelerine de İslam'ın hazzını duymaktır. Amele, ahlak ve muamelata akseden iman beşeri münasebetlerde de görünür. Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz. Şahsın görünür rütbeyi aklı eserinde. Sevgili peygamberimizin namazda saç ve sakalıyla meşgul olan birine buyurdukları söz zarafetin içten dışa vuruşudur. Eğer şu kimsenin kalbinde huşu olsaydı azalarında da huşu olurdu. İnsanı etkileyen davranışlarının analizidir sevgili peygamberimizin şu mübarek sözü.
Mübarek eliyle göğsünü işaret ederek üç kere takva işte buradadır, takva işte buradadır, takva işte buradadır, buyurur. Nezaket ve zarafet emrolunan taatlerin farziyetindedir. Allahutaala ayeti kerimesinde şöyle buyuruyor. Emrolunduğum gibi dosdoğru ol. Kainata bak da gör zarafeti, uyum ve sanatı. Deveye bakmıyorlar mı nasıl yaratılmıştır? Göğe bakmıyorlar mı? Nasıl yükseltilmiştir? Dağlara bakmıyorlar mı? Nasıl dikilmişlerdir? Yeryüzüne bakmıyorlar mı? Nasıl yayılmıştır? Basiretle zarf mazrufu anlatsın. Dış görünüş içeriyi bildirsin. Ehli sünnet alimleri her ayetin bir zahiri, bir batını, bir haddi ve matlağı vardır, hadisi şerifi doğrultusunda ayetlerin hüküm bildiren zahiri manaları yanında hikmet içeren batıni yönleri de vardır derler. Allahü Teala'nın e-zahir ve el-batın isimleri bu konuyu izaha yeterlidir.
Batın zahire uymak şartıyla eşyada müsemmayı görmek can gözü değil kalp gözü ister. Ne güzel bir söz. Zarafet, dışarıyı işgal eden iç güzelliktir. Bu güzel sözle bu bölümü noktalıyor müellifimiz muhterem Ali Ramazan Dinç Efendi. Bir başka bölümde birlikte olmak dileğiyle sizleri Allah'a ısmarlıyoruz.
