El-ilmü ilimdir vel amel ameldir vel ihlas ve ihlas bunu Türkçeye dün dersek samimiyet deriz, bozarız. İhlas, ihlas. Ve malamiyete hakkak, eğer bunlar gerçekleşmezse o zaman la tata hakkakış şeriat la tata hakkakış şeriat şeriat de yerine gelmez buyurmuş viyekul el cehil. Cahil diyor. Yalnız burayı iyi incelemek lazım. Eşşeriatü'l lehe ev zahir şeriatın dış olarak, beden olarak yaşanması. Arif eşşeriatü lehhe el zahiratu velbatın. Zahiren yaparken kalbin de iştirakidir. Namaz kıldığımızda haşretullahı da gönül olarak duymaktır. Madem şey yaptık, boşa gelir. El Vacibu fişeria, el Vacib, vacip fişeria şeriatta ibadettir. Ve vacibetünniyye niyet vaciptir. Ve kalbi hül ihlas. Kalp samimi. Niyet mutlak şart. Niyet şart. Şeriatta nedir? İbadetler, saatler. Vecibu şeriat, şeriatta gerekli olan nedir? İbadettir. İbadeti hiyel gıyemu bilvefah. Verdiğimiz söze vefalı olarak demiş.
Menazilü ehli şeriat şeriat ehlinin konakları demek ama daha güzel ifade edilebilir bu. Şeriatın menzilleri. Şimdi Türkçeye döndürmek zor oluyor. Şeriatın sınıfları diyelim. El irade. Gelirken de konuşuyorduk. İrademizi rabbımıza teslim etmek. Şöyle, konuştuğumuz şu, bir külli akıl var, bir de cüzi akıl var. Cüziye akıl, işte ben geleceğim. Cıncıklı camiinde İlyas Efendi'nin arkasında namaz kılacağım. Bu cüzi akıl. Külliye akıl nedir? Külliye akıl kılacağım namazı Rabbimizin müşahedesiyle onu görür gibi taat yapabilmek. Şöyle izah edilebilir. Diyelim ki böyle kayıklar var denizde denizde bazen fırtınalı ondan sonra dalgalı ne yapar o kayıklar orada yok olup gidebilir o suların içine kaybolur ne yapmak lazım onu bir rıhtıma veya demirlemek gerekir buyurun diyor ki siz akıl kelimesi devenin diz bağı demek deveyi o bağla bağlayacağız ki kaçmasın şimdi cüzi akıl devenin dizindeki bal.
Külliye akıl nedir? Onu bağlamak. Şimdi biz aklımızı külli akla külli akıl Allah'ımızın yaratmış olduğu eşyadaki sırrı görebilmektir. Yani vahyine münasebetli olan akıl. Vahye yani külli akıl vahye bağımlı olan akın. Şimdi oldu. Demek ki irade. İkincisi nedir? Tövbedir. Tövbe. Şeriatın konaklarında zühüt. Bunu bilirsiniz. Tevekkül, sabır, hüzün, keder demek ama ahiret kederi. Müminlerin sıkıntısını gönlümüzde duyma. Vel havf ilahi korku ve reca rahmetinden mübar olmaktır ve şükür şükür muhabbet, şevk, üns ve dosttur. Daha gelirken anlattığımız neydi? Hatırlayabilsem. Bir şeyler anlattık mesela diyelim ki biz bir konakta misafiriz ama konak padişah konağı. Her türlü nimet içinde mevcut. Kuşun sütüne kadar var. Her türlü rahat ve istirahat mevcut. Fakat kişi nefsi dışarıya çıkmak istiyor.
Dışarıda o kadar güzel mekan var iken her türlü imkan orada boncukla cuncuyla böyle işe değmez, ne bileyim hareketlerle meşgul oluyorlar. Buyuruyor ki siz şeriat sarayına girmişsiniz. Tarikat sarayına girmişsiniz. Marifet ve hakikat sarayına girmişsiniz. Nefsinizin arzusuyla dışarıya çıkıp da nefsin oyunla şeytanın aldatmasına neden kapılıyorsunuz diyor. Şeriat el ahkamı şerhia şeriattaki yani dinimizdeki hükümler ive ahaz teala vechir ruhsa böyle gılgavlidirler. Canım hep böyle dinliyor ama şöyle de bir kolaylık var. Bu diyor, kolaylığa kaçmak vel fetva, fetvadir. Ya bunun fetvası ver diş meselesi vesaire buna şeriat dinliyor. Muhammed Bahaeddin hazretlerine şeyhi söyledi Bahaeddin dedi aman ruhsatlar değil, azimle amel edin Senden dedi bütün kainat hizmet bekliyor Ne diyeyim? Azimet de takvadır. Bu da tarikattır demiş. Eş Şeria, şeriat nedir? Lübbül akın, aklın çok hassas, özü.
Aklın özü vahyi ilahi başkanı özü. Velhakika hakikat nedir? Lübbüş şeriat şeriatın özü ayranın içindeki yağ yemeğin içindeki tuz çayın içindeki şeker işte bu halkamız genişliyor elhamdülillah eşşeria şeriat nedir? Aslun, temeldir. O olmazsa bina kurulamaz. Hakikat nedir? Felun. Yani bir ağacın kökü diyelim, gövdesi, şeriat, hakikatte onun dalları gibi. Feşşeria cemi atun likulli ilmin meşruin. Şer'i olan, gidelim ya, hakikat likulli ilmin hafi ve cemiul makamatı münderice tun fiima. Hakikatte bütün dereceler ve makamlar var. İnne şeriat nedir? Cesedün cesettir.
Velhakika o çektiğimiz evrad, ezkar, rabıtalar, zikirler, letaifler, murakabeler ruhuha onun ruhudur ruhsuz cesedin bir anlamda olmaz zaten tahta gibi olur lienne şeriata şeriat amelün kesbiyun çalışmakla etkilidir velhakika amelün vehbiyun bu çalışmasındaki ihlası neticesi zuhur eder Sırruş şeriat, şeriatın sırrı huvel ahzu bil emri venneh, emri ilahiye uyup nehy yolundan kaçmaktır. Küllü şeriatın, bütün şer'i vazifeler hakikatin hakikattir. Ve küllü hakikatin her hakikat de şeriattır. Şeriatsız hakikat olmaz. Yani öyle bir ilahi zevke erişiyor ki o zevk ile şurada oturalım şu zevkimizi camiye girip ne yapacağız gibi sözler söylenmemek Şeria vücudu'l ef'al, şu vücudumuzun yapmış olduğu görev. Mesela Ramazan-ı Şerif'te oruçta yeme içme ve cinsi münasebetten uzaklaşmaktır. Hakikat nedir? Şuhudu'l ahvali bihi. Bu şeri emirlerle o yaşanır artık. Hal sahibi.
O yaşadığından yaptığı taatten nasip almaktır o. Bu çok önemli. Şeriat bir vasıtatir resul sallallahu aleyhi ve sellem peygamberimiz vasıtası melhakiki hakikat takri bu bir gayrı vasıtatin Onda hiçbir vasıta yok, gönle iner o, kalbe iner. Vekil eşşeria davetuhu. Hakka çağırmaktır. Hakikat tak takri takarrubu takribihi ve meveddeti ve muhabbeti. Hakikat ise Allah'ımıza yaklaşmak sevgidir ve muhabbettir. Eş Şeria şeriat en tabutaallah Allah'ımıza kulluk yapmak çalışıyor. Hakikat enteşhede hakikate. Gerçeği görebilmek. Yani kabukta kalmamak. Kabuğu delip meyveye erişmek. Abdülkadir Geylani gadde Sallallahü sırra buyuruyor. Kale sallallahu teala aleyhi ve sellem eş şerria şeriat şeceratün bir ağaçtır ve tarika tarikat ise ausanuha onun dallarıdır vel marifetü marifet de evrakuha onun yapraklarıdır Velhakika hakikat ise sema sema ruha onun meyvesidir.
Bitmez Muhyiddin Arabi Hazretleri Allahu alem. Evet Muhyiddin Arabi Hazretleri şeriatı, tarikata, hakikati söylüyor. Şurada ondan bir söz olsun belki şefaatine mazhar oluruz. Eş Şeria, şeriat bir makamdır. Tarikat ise müdem, o geldiği makamı koruyabilmektir. Mesela belli bir seviyeye geliniyor ama ona sahip olmayınca Allah korusun. Velhakika hakikat size taman o bütün görevlerini icra ediyor. Menezilülamal, amellerimizin sınıfları. Emme ashabüs Sündüs. Bu sündüz böyle bir ipek gibi. Şöyle kalın mı acaba? Sündüs en çok ipek gibi. Ehlül ehlül halp ehlül kul kul hasen güzel ahlaktır. Ve emme ashabı reyhan. Reyhan bu tarikatimizde çok kullanılır. Hadis-i şeriflerde de var Kuran okuyanlar reyhanı benzeti. Ashabur reyhan fehhum essaimu oruç tutanlardır. Ve emme ashabüs sürur bu şey de olabilir seri koltuk da olabilir Neşe de olabilir anlamları çok Bu Allah için muhabbet edenlerdir.
Velhamdülillahi Rabbil alemin.
