Daha geniş anlamlı, size derin ve evliyaullah bir söz söylüyor, altında deliyalarla açıyor, anlatamıyorum ki. Yani bizim o işte büyük bir kabiliyet istiyor, manevi bir derinlik istiyor. Zahiri olan nimet, belki işte, bu bir nevi zahiri, ilim buyursun. Ondan sonra, batıni olan El-Alsınlar, bu nimetle Allah'a isyan bitmez, diye, Allah'ımız bağışlasın bu kadar yaklaşabiliyoruz. O hizmet sıfatı hataya düşünmek. Kuruluma, Bak, gelemiyor. Bu da bir Allah'ın tevfihi bir ihsanıdır. İbadet yapabilmek. Yani Ramazan-ı Şeyh ise sırf oruç tutmamak için dış ülkelere gidenler bile var. Şimdi, o da almadık. Dış ülke ile geçti bizim ülkelerin. Böyle büyük, bazen sahildeki şeyimlerde olalım mı? Bakın, ne husus gelmemiş gibi gidiyorlar. Allah korusun, böyle ibadete muvaffak olabilmek, bu da büyük bir nimettir Batınli olan nedir? O ibadetin kabul olunması. Zahi olan nedir?
Tespitü'l hal, şu vücudumuzun birbirine uygunluğu el, ayak, göz kulağı. Batilli olan nedir? Ahlakımızın düzeni. Zarili olan nedir? Salihlerle sohbet etmiyor. Edelim. Zahiri olan nedir? El fürtü fid dünya dünyaya belirtmemek. Batili olan, El-Ittikau bilmem ne. A şimdi, El-Ittifau bilmem ne. Millet dünyalar yok var. Onu bulmakla Asip olur mu, geldi var mı? Allah'ınızı bulduktan sonra. Her iş kendiliğinden yola girin zaten. Batini olan Vecid. Allah manası var ama, Zühd, dünyaya kalbini kaptırmıyor. Batini olan Vecid. O, kalbini kaptırmama halinin onda zuhuru olabilir, meyd, manevi bir coşkunluk da aşka geliyor mesela, muhabbete geliyor. Zahiri olan nedir? Tevfilikul Müceahede, nefsimizle, gerekse şeyle, din düşmanlarıyla, cihatta muvaffak olmak, tam günümüz işte. Batini olan nedir? Tahtikul Müşahede. Müşahede, bu olurdu. Her şeyin sırrına vakıf, ilahi sırrına vakıf.
Kalbin perdeleri kalkışına, oluyor. Zahiri olan nedir? Nefsimizin, yani şahsımıza, Allah'ımızın vermiş olduğu tevecihi, görevlerini izah etmek. Batıl olan nedir? Kalbin güzellikleri, bunu soruyor. Çünkü, Rabbimizin mekanı o. Muhabbetinin mekanı, tecellisinin mekanı, feyzinin mekanı, ilham, Allah tarafından Onun mekanı, manevi doğmuşlar Onun mekanı, tecellilerin mekanı. Bu uzun. El-Rahim'tır, İş, İnsanlardan uzaklaşmak, İşkalüte alıkoymak. Bir Rabbike annesi, hah, nefsine meyil etmek suretiyle Rabbamızdan gafil olmamak. Yani nefis, mevzu diye bir şekilde olmalıdır zaten. Şimdi, nefsine mehirden kurtulmuş, yani mutmain ve sıfatına ayırmış ki, kendisini Allah'tan alıkoyacak nefsani halden kurtulmaktır. Rahili olan, Fatimi olan, en-dahiledir. Nedir? Talebe ruhu, isteme, Allah'ımızdan hep hoşnut istiyoruz. Ya Rabbi, bizi şu halimize bul talep diyor.
Batili olan, o kurtulmaya ermiş, onu bulmuş artık. Yani nefsinin mertebelerini geçmiş. Zalim olan nedir? Allah'ımıza kavuşmaktır. Batine olan nedir? Entem kalma kaldırma. Ona kavuşmuş ama her zaman da onunla beraber. Aynı zamanda düşünüyor. Zengin nimetine ne zaman gelişir? Hah, o zaman çiğ diyor Zahiri ve bahtını nimetleri Allahu alem, elde etmek Sureti ile. Ve keşşuha, onu görmektir. Kalbindeki yanlışlıkları görmektir. Zahiri nimet nedir? Diyelim, Şeriatimiz, dinimiz, onunla, onunla azalarınızı süslemek, işte diyor, azalar, yedi ağza ile insan secde yapar, bunu diyor. Azalarınızın emri ilahide olması İzlemek ve yok etmektense nimeti ortaya koymak demiş. İkincisi nimeti yok olmaktan, Irvağın ılığa çıkarmak, insanın en güzel kıvamda olması, hayvan olmaması, nebat olmaması, bitki olmaması ve taşta olmamasıdır diyor.