Doğrusu onlar iyi işlerde yarışıyorlar. Korkarak ve umarak, Allah'ın azabından korkarak celle celalühu, cennetini ve nimetlerini umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı gönülden saygı duyuyorlardı. Estaidi billah. Bir kere Allah'ımızdan talepte bulunuyorlar Onlar bu talepleriyle Cenabı hak katında taleplerine cevap verileceği ifade buyuruyor onlar Allah'ımızın nimetlerini umarak ve azabından korkarak, ravibin, fisevabi evil-icabe, Allah'ımız tarafından celle celalü mükafata ermeyi istiyorlar, buna yöneliyorlar evil icabe yahut da yapmış oldukları duaların, yalvarış ve yakarışların kabulüne rağbet ediyorlar. Ve rahibine minel igab Allah'ın azabından korkuyorlar. Evil haybe yapmış oldukları hatalardan ve kusurlardan ev lir rabeti verrahbe ve tenu lena haşain. Onlar hayra koşuyorlar. Onlar iyi işlerde yarışıyorlar.
El musara ile amelil hayrat hayırlı amellere ve envait taat, taatlerin birçoğuna ve bu taatler de selesetün üç şekildedir devemü zikrillah Allahu Zülcelal'i zikir bunda devamlı olmak ve hüsnü ganni billah Allah'a karşı Allah'a karşı üzer bir zanda bulunmak ve bi'ybedillah Allah'ın kullarına karşı da kötü bir niyette olmayıp güzel bir niyeti taşıyarak ıslah ve irşadlarını istemek. Ve fil hadis Hadis-i şerifte bildirildiği üzere neyse feguahuma şeyüm minel hayr. İki özellik vardır ki bunlar bunlar elbette ki en üstün hayırlardandır. Hasletani, Neyse, fe gahu ma şeyhüm minel hayr. Bunun üstünde bir hayır yoktur. Hüsnü ganni billah, Cenabıhakk'a karşı güzel bir zan ve hüsnü ganni bî-i ibadilillah, Allah'ın kullarına da. Ve gavlu ve yedunene raven ve rahabe, haletut talibi, bir kere bu Cenabı hakk'ın nimetini talep edenlerin halidir.
Yedrunehu ragaben filvusul, Cenabı hakk'a kavuşmak için bir gayret ve çaba içerisindedirler, Allah'ımıza kavuşmayı istiyorlar ve reheben minel ingıtai ve rucu, Rabbimizin manevi ikramından, onunla olan alakadan, ona sevgi, muhabbet, emrine uyup nehrinden kaçmaktan korkuyorlar. Verrucu Rabbımızdan gayrisine dönmekten de çekiniyorlar. Bir kere onlar, mesela nefsinin mertebelerini geçmekte, ilmen aynel yakîn ve hakkalyakin olmakta, şeri emirlerde tarikatı aliye, marifet ve hakikate ermekte ve raheben minel vukufi evil ibad yahut bunlardan uzak kalmaktan ve birinci istasyonda kalıp aynen trenin gidişi gibi ikinci bir istasyona geçememekten korkarak. Ve gala badim errabu ve rabu hasila taani likulli müminin, bu müminde bulunan bir haldir. Eğer Allah korusun onlarda lem tekün, lev lem tekün, rabe lekene gannutan, eğer öyle bir ümit olmasa ümitsizliğe düşer, Allah korusun bu da küfre gider.
Eğer korku olmayacak olursa, korku olmayacak olursa o zaman da emniyette olurlar ki bu da küfre işaret olabilir buyuruyor müfessirini izam ve bu Regaip gecesi hususunda sadece kelimesi üzerinde duracak olursak Enbiya Suresi'nde doksanıncı Ayet-i Celilede ve inşirah suresinde buna işaret edilmiştir, esamre. Feida feraate fensab ve ila rabbike ferrab. Esraül billah. Feidae feraate minet tebliğe evil gazvi, böyle kazaya çıkmış, cihada çıkmış, ondan sonra ve insanların irşad ve ıslahıyla meşgul olduktan sonra fen sap, teştehit-il ebade, ibadete gayret göster, ve et ibnnefseke şükran, Allah'ımızın sana lütfetmiş olduğu nimetten dolayı da şükrederek taatte bulun.
Feiza ferata min davetil halk, insanları Allah yoluna davet ettikten sonra, feştehit fi ibadetli halk, Rabbi Zülcelal'imize olan ibadet ve taatine gayret göster, ve feyhil, sonra buyuruldu ki peydahahte min salatik, namazını eda ettikten sonra, teştehit fitdua, durma, elini Rabbimize kaldırır. Ev, ideferata min tebliir-i risale, peygamberlik görevini yaptıktan sonra, fen sap fiş şefaata, onların kurtuluşu için Cenabı Hak'tan gayret ve çaba ile onların kurtuluşuna, onların azaptan, ikaptan muhafaza olması için şefaatçi olur. Ve ila rabbikefervab ve rabbi zülcelal'imize rağbet eyle ona kavuşmaya, insanları irşad ve ıslah ve davet yaptıktan sonra Cenabı hakk'ın huzurunda daim olmaya gayret göster.
Ev feide feratemin kemalike fensa fi tekmil-i gayrık kendin kemale ulaştıktan sonra başkalarının da o güzelliğe, o nimete imanda kemal, ibadet, taatte, ihlas, ahlakta ahlakı Muhammedi ve ilahi olması için gayret göster. Ve rab rab. Fi hidayetil halk. İnsanların hidayetine gayret göster. Ve billahi tevfik. Kemakale Nebi sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyurdular ki Benim öyle bir vaktim var ki o ana hiçbir kimse dahil olamaz Cenabı hakk'ın dışında. Vegale, İbni Mesud radıyallahu anh, ile feraate minel feraiz. Farz vazifeleri yaptıktan sonra pen sapi kıyametilleyin gece ibadet ve taate çaba göster ve beyn ideferal te minel teşehhüd, ferru lidunyete ve ahiratik.
Namazını eda ettikten sonra da dünya ve ahiretin için dua et veya bu teşehhüd ettahiyyatü diyoruz, bunu yaptıktan sonra rabbena atine fitbunya hasene duası ile dünya ve ahireti için saadet dile ve bin iläferatemin cihede aduvik, düşman ile cihadı yaptıktan sonra, enfsap fi ibadeti rabbik, Rabbi zülcelaline olan vazifeni yerine getir. Tebliğini yaptıktan sonra ey Muhammed'im, onun şahsında hepimize ifade edilmekte. Kendin için ve müminlerin kurtuluşu için istiğfar et. Rabbi Zülcelal'e bütün halimle, beynin de, azalarınla, kalbinle, işinle, gücünle, çocuğunla, ailenle, her şeyinle Rabbi Zülcelal'e yönel, ona, Onun yanındaki nimetlere, Onun razı olacağı hallere rağbet et, Ondan başkasına katiyen dönme. Buyurdular ki insanları Allah'a davet ettikten sonra ibadet ve taate çaba göster.
Evil mana ile feraatemin ibadetin fi ebade, ibadeti yaptıktan sonra pen saf fi ibadetin ufra, diğer taatlerine bak. Çoluk ve çocuğun ıslahına bak. Ailevi hayatın düzelmesine bak. İşiğin helalinden rızkını temine çalış. Vaktin boşa geçmesine, vaktin zayi olmasına katiyen fırsat verme. Zaten onun şahsında bize yapılan vazife, davette kötülüklerden tamamen uzak olmakla birlikte aman ha, boş vakit geçirme. Efendimiz aleyhissalatü vesselam buyurdu, cennette insanlara en ağır gelen hususlardan birisi Cenabı hakk'ı zikretmeyerek, ibadet ve taatte bulunmayarak geçirmiş olduğu vakittir. Ve gale ibn-i Abbas radiyallahu anhuma ve gatade ve ttahak ve mukatil veel kelbi, ilaferateminassalatil mektube, farz namazı eda ettikten sonra, sonra fen sab ile rabbike fidua, dua ile taatlerini yerine getir. Verğab, aleyhi fi mes'eletin yani.
Ve gale şabi ile feraatemin teşehhüd, feuzu lidunyaka ve akretik teşehhüd, namazı diyelim, eda ettikten sonra dua veya tahiyyattan sonra kendimizin, anne ve babamızın ve ümmetin mağfireti için yalvar. Ve gale ibni mes'ud radiyallahu anh. İdeferatemine'l-ferail fensaf fi gıylamil leyl. Geçtiği üzere artık farz namazı eda ettikten sonra gece ibadet ve taatlerini yap. Tekrar ve hede mana, sallallahu teala aleyhi ve sellem, recane minel cihedi Lazkari ilel cihedil ekbar. Küçük cihattan büyük cihada yönelin. Küçük cihat ehli küfre karşı yapılan cihat. Büyük cihat ise nefsimizle olan cihattır. Ve galeme ensur an müceyit. Gönyevi işlerini yaptıktan sonra onu şer'i emirler doğrultusunda yerine getirdikten sonra ibadet ve taalette yönel. Tekrar buyruluyor. Artık Rabbi Zülcelal'imize yönel, tek tekrar ifade ediyorlar, müfessirinizan efendilerimiz tekrar tekrar diyor, bunun üzerinde duruluyor.
Hiçbir zamanımızın boş kalmaması Müminun suresinde buyurulduğu üzere onlar lağ, boş söz ve boş işlerden, anil lavi muriyyun uzaktırlar buyruluyor. Cenab-ı Hak en güzel şekilde yerine getirmeye, affımıza vesile olmasına, bütün ümmet-i Muhammed'in kurtulmasına vesile olmasını dileriz Rabbımızdan Celle Celalühu, El-Fatiha.