İbadet nedir? Emirleri yerine getirmektir. Ne tavsiye ediliyorsa? Mesela ne deniyor? İnsanlar arasında sulh deniyor. İnsanlara hakkı tavsiye buyuruluyor, onun gibi. Ubudiyet nedir? Cenabı hakk'ın bizim için neyi takdir etmişse ona razı olabilmek. Hallerde ibadet nedir? Hallerde olan ibadet artık bizzat yaşamaktır. Bu işin sır yönüdür. İbadetin esrarına erişmektir. Razı olmak, ilahi hükme razı olmak ubudiyette sanki bir hanedir. Sabır ise kulluğun kapısıdır. Ona güven, Cenabıhakk'a güven onun evi mesabesindedir. Ubudiyet için iki esası bize zikrediyorlar. Buna dikkat edeceğiz. Bir, günahımızdan dolayı ilahi korkuyu taşıyacağız. Yaptım da ne olacak? İşte kıldın bir mübarek taati namazı af olunur. İşte abdest aldık, istiğfar okuduk demeyeceğiz. Çünkü umulur ki Cenabı Hak bağışlar buyuruluyor. Garanti verilmediği için bu korkuyu devam ettireceğiz.
İlahi korkuyu yapmış olduğumuz hatadan dolayı. Aynı zamanda ikinci olarak Rabbimize kullukta ucu kendimizi beğenmekten uzaklaşmaktır. İbadette en önemli esas nedir? Akıldır. Akıl ne yapar? Biz ilk oruca başladığımızda akledecek. Bu ay kişi akletmemiz gerekir. Bu ay bize bir defa gelir. Bir defa gelir senede. Aman dikkat edeyim. Akıl bunu icap ettirir. Teravih namazı Ramazan-ı Şerif bittikten sonra kılınmaz. Diyen nafile namazlar var bir aile. Aman ha bunda da yetsime fırsat vermeyin. Çeşitli sözler olur. On rekat da olur. Sekiz rekat da olur. İşte iki rekatta kılabilirsiniz diyerek çeşitli sözlere aldanmamak. Olsa bile biz Hazreti Ömer radiyallahu anh efendimiz yirmi rekat diye ifade buyuruyor. Mezhep imamlarımızdan da var. Biz ne olursa olsun kılacağım. Çünkü aklı başında olursa şunu düşünür.
Evime gittiğimdedir işte çayıyla, yanındaki artık yenecek ne ise kuruyemişler vesaireler, pastalar, börekler bunlarla bir de karşılıklı oturduğumuzda konuşmalar görüşmeler bunda geçecek vakit iki saat. Kılacağın teravih namazı belki yarım saat varmaz o vakti de, yarım saat. Hem de teravihte Allah'ımızla karşı karşıya gelmiş oluyorum namaza duran bir kimse ile Cenabı hak arasında perdeler kalkmaz der aklımızı kullanırsak ibadet ve tatil Rabbimizin arzu buyurduğu şekilde yapmaya gayret ederiz. Yine akıllı olursak, aldığımız Evrad ve Ezkar'da ne deriz? Bu aldığımız ders bize tarif eden mürşid-i kamil vasıtasıyla Cenabıhakk'a ulaşmaktır düşüncesi bizi olgunluğa götür. Bak ders alırız. Verirler der. Yalnız aldığımız derste aklımızı iyi kullanacak olursak bu ders bizden neyi istiyor? Bu derste bizim neye ulaşmamız gerekir? Şimdi aklediyor, düşünüyor.
Diyor ki, ben bir vasıtaya bindiğimde arabaya, diyor ki şu ilçeye varacağım. Oradan vilayete ulaşacağım. Ama bu Evrad ve Ezkar manevi bir binektir bize. Yani akıl neleri icap ettiriyor şimdi? Salim olduğu zaman diyor ki Rasulullah bu raka bindi. Bak akıl neleri gerektiriyor. Bindi. Kudsi Şerife ulaştı. Orada enbiyayı izama imam oldu. Daha gördüğü esrar tarif etmekle bitmez. Ondan sonra Miraç, Miraç böyle bir merdiven gibi düşünülmez. İşte sema katları evin, apartmanın katları gibi değildir. O iç içedir. Onu yaşayanlar bilirler. O yedi kat sema nasıl geçiriyor denirse, kalbini açtığı zaman anında ol. Bunu düşünür. Sonra yedi kat semadan sonra refreftir. Tarifi yok zaten. Cenabıhakk'a ulaşıyor. Ben bu evrad ve ezkar burakı ile nasıl ilahi güzelliklere nail olurum? İbadetimde ihsanı, takvayı nasıl yaşayabilirim? Bak akıl neleri bize icap ettiriyor.
Ondan sonra ben ibadet ve taatimde miraç, merdiven deniyor. Bununla nefsimizin mertebelerine nasıl geçeriz? Emmare, levvame, mülheme, mutmainne, razıyye, merziye bunları nasıl aşabilirim? O refref ile de Allah'ımıza nasıl vasıl olurum bu çektiğim evrad ve ezkar ile sadece rabıtayı düşünce şeklinde değil de bu düşünce bizi bu düşünce bizi hüsün ve kubbuha götürebiliyor Sünn ve kubu dinimizde çirkin görülen ve güzel olan hususları kalbimize malum ediyor mu? Bildiğimizle amel edince bilmediğimiz ile, murakabe ref ref ile. Caferi Sadık gibi Rahmetullahi Ali istediği zaman bir konunun izahında Cenabı Hakk'a arz edebiliyor muyum meselenin halini, oradan da bize deva geliyor mu düşüncesine kapılmaktır. Demek ki ibadette en mühim olan akıldır. Aklı olursa ne olur? Akıl yok mu? Var. Ama aklı maaş dünya işlerini ayarlamak, tespit etmek aklı mal ahiret. Aklıdır.
