İhsan Mektebi program mısın bir bölümünde daha sizlerle birlikteyiz sevgili dinle işlem. Mahmut Sami Ramazanoğlu Gaddisallahu Sirahü'l azizisin. Hz. İbrahim Aleyhisselam isimli eseriyle birlikteliğimiz devam edecek bu bölümümüzde de biiznillah. Haccın faydalarına dair bir sohbeti bugün sizlerle paylaşmak istiyorum. Önce ayet-i kerime zikrediliyor. Ya İbrahim, sen nas'a insanlara hacca ilan et. Onlar senin beytini ziyarete yaya olarak ve her zebun deveyle uzak mahallerden gelirler. Binaenaleyh nas'ı davet et ve binitli oldukları halde gelsinler, ziyaret etsinler. Fahr-i Razi ve Nisaburî'nin beyanları vechile İbrahim aleyhisselam beyti bina edince Cenabı Hak nassı hacca davet etmesini emretti. İbrahim aleyhisselam Cebel-i Safa ve Cebel-i Ebu Kubeys üzerinde ey nas, Allahü teala şu beyti haccetmenizi size farz kıldı diye nassı hacca davet eyledi.
Tefsire nazaran bu ayet-i celilede haccı ilan ile emir, yani ezzenin hitabı Resulullah'a olması da muhtemeldir. Vacib Teala ve Tekaddes Hazretleri hac emrini beyandan sonra hacdan asıl maksadı beyan etmek üzere buyurur ki: NASA sen haccı ilan etki onlar kendilerinin dünyevi ve dini menfaatlerine hazır olsunlar. Onlar malum olan günlerde eti yenilen hayvanlardan Allah'ın kendilerine merzuk kıldığı, rızıklandırdığı kurbanlar üzerine ismi ilahiyi zikir ve o kurbanlarla Allah'a takarrıp etsinler, yaklaşsınlar. O kurbandan siz yiyin ve şiddetle fakra müptela olanlara it'am edin, yedirin. Haccı bitirdikten sonra üzerlerinde olan kiri izale etsinler. İhramdan çıksınlar. Tırnaklarını bıyıklarını kessinler. Tıraş olsunlar ve nezirlerini adaklarını ifa ederek Beyt-i Şerifi tavaf etsinler.
Hak Teala Hazretlerinin kullarını hacca davetle emir buyurmalarındaki başlıca hikmet şudur: Müminlerin dünyevi ve uhrevi menfaatleri, afv u mağfiretleri, birbirleriyle ülfet ve ünsiyetleri, orada mevcut olan mübarek mahalleri ziyaretle feyiz ve bereketinden müstefid olmaları, tevhit yolunda birliklerini temin etmeleri, Kabe'yi Muazzama'ya teveccüh ve ziyarette de şarktan ve garptan gelen müminlerin cümlesinin farksız olduklarını görmeleri, end-i ilahide zengin ve fakir hepsinin müsavi mertebede bulunduklarını anlayıp etrafı aleminde ehli İslam'ın halini bilmeleridir. Allah'ın hayvanattan rızık olarak verdiği kurbanlar üzerine malum günlerde Allah'ın ismini zikrederek kessinler ki hayvanlar, Bismillah ile tathir ve tezkiye Bismillah ile kurban edilen hayvanların etlerinden yemek sizin için mübahtır.
Binaenaleyh kendiniz yediğiniz gibi çokça fakir olanlara da yedirin ki bu suretle itham-ı taam cihetinden Cenabı Allah'a takarrup edesiniz, yaklaşırsınız. Ayet-i celilesinde beyan buyrulan Menafi, medarik tefsirinde beyan olunduğu vechile ef'ali Hacca hac fiillerine müteallik menafi diniye ve dünyeviyedir. Dini ve dünyevi faydalardır. Hacda hem mali hem de bedeni ibadet vardır. Oruç ve namazda yalnız bedeni ibadet vardır, zekatta ise yalnız mali ibadet vardır. Haccın farz olmasında iki hikmet beyan olunmuştur. Birincisi dini menfaatlere hazır olmaktır. İkincisi ise muayyen günde Cenabı Allah'ı zikretmektir. Çünkü müşrikler hac günlerinde kurbanlarının üzerine putlarının ismini zikrettikleri için ona mukabil Allah Teala Hazretleri ehli İslam'a kendi ismi celilini zikretmelerini emir buyurmuştur. Beyt-i şerifi tavaf etsinler buyrulmuştur. Tavaf üçtür.