Bismillahirrahmanirrahim. İmamı Fişeli Rahmetullahi Ali. Güzel ahlak hususunda kefful ediyye, insanlara eziyet etmemek buyurmuştur. Ve hamlül beliyye, bela ve musibete karşı da itiraz etmemek, onun Cenabı Hak'tan geldiğini bilmek tahammül etmektir. Bir izahında da seni mahrum eden kimseye teşekkür etmendir buyurmuş. Zulmeden kimseye ve onun özrünü kabul etmek şeklinde bir izah yapmışlar. Tekrar izah buyuruyor. İyilik ve güzel huy tarif edilirken üç şeyde bunu dirleyip toparlamışlar. Birincisi ilim demişlerdir. İkincisini cömertlik olarak, üçüncüsünü de sabır olarak ele almışlardır. Güzel ahlak hususunda şu tabir çok önemli bunu yaparlar ahlak tarihinde. Bu çok geçer veren geçerli olanı da bu zaten. Böyle kalbe yerleşmiş kolaylıkla yapılan bir harekettir. Mesela bir tevazu sıfatı, o tevazu zorlukla yapmıyor. İçinden gelerek yapıyor. Mesela cömertlik bir sıfattır, güzel bir sıfattır.
Bu cömertlikte zorlanarak yapmıyor. Kolaylıkla yapıyor. Gönlünden gelerek yapıyor. Bunu ifade buyuruyorlar. İşlerin sühuletle olması çok tatlı bir şekilde yerine getirilmesidir demiş. Sonra bunu anlatırken güzel fiilleri, hilm demişler. Kel halim. Mesela yumuşak huylu. O tabiatında mevcut. Böyle ona huy olmuş, ona ahlak olmuş. Vel'af, bağışlama, velcüt, cömertlik. Bunun tam muhalifi olan kötü sıfatlar ise gazap, acele hareket etmek, cimrilik. Bunlar da kötü ahlak olarak beyan buyrulmuştur. Yine ahlak tarif edilirken, efendimiz Sallallahu Teala aleyhi ve sellem için Cenabı Hak'tan kabul buyurduğudur. O da esraül billah, kuduzil af ve ömür bil örf ve aril anil cahili. Sakaallahü'llezih. Ey habibim, insanlar ile muamelende af cihetini tercih eyle, iyilikle emret ve söz dinlemez, cahillerden de uzak ol buyurulmuştur.
Yine bunu Abdullah bin Muhammed El Harrazel Razi Rahmetullah Ali şu şekilde ifade buyurmuş. Senin bir başkasına yapmış olduğun iyiliği küçük görmen. Dünyalar kadar ikram etsen bile ne yapabildik ki diyebilmek. O yapmış olduğu iyiliği gözünde büyütmemek ve bir başkasının yapmış olduğu az bir iyilik de olsa, bir çekirdek dahi olsa onu büyük görmektir. Hemen hemen bu tabirler kullandırılmış. Güzel ahlak hususunda.
