Ses kayıtları yükleniyor…
Mihmandar ses arşivi
Akıl ve Manevi Olgunluk kaydında Sayın dinçlerimiz sizleri Allah'ın selamıyla selamlıyoruz. Bugün yine Hayat Sanatı kitabımızdan müellifimiz muhterem Ali Ramazan Dinç Hocamızın bir başka bölümünü paylaşıyoruz. Bölümün ismi Akıl. Muhterem Ali Ramazan Dinç Efendi şöyle başlıyor bölüme. Akıl bir şeyin hakikatini idrak etme anlamadır. Akıl kelimesi Kuran-ı Kerim'de fiil…
Konu başlıklarındaki zaman bağlantıları kaydı ilgili saniyeden başlatır.
Sayın dinçlerimiz sizleri Allah'ın selamıyla selamlıyoruz. Bugün yine Hayat Sanatı kitabımızdan müellifimiz muhterem Ali Ramazan Dinç Hocamızın bir başka bölümünü paylaşıyoruz. Bölümün ismi Akıl. Muhterem Ali Ramazan Dinç Efendi şöyle başlıyor bölüme. Akıl bir şeyin hakikatini idrak etme anlamadır. Akıl kelimesi Kuran-ı Kerim'de fiil olarak dokuz yerde geçer. Hazreti Ali Radıyallahu Anh akıl rahmana kulluk, ruha güç ve kuvvettir. İmam-ı Gazali Radıyallahu Anh akıl insanı hayvandan ayıran bir özelliktir. İmam Fahrettin Er-Razi Radıyallahu Anh akıl eşyanın sıfatının noksan, kamil, kötü ve iyi olmasını bilmektir. Caferi Sadık Kuddusu Sirruh radıyallahu anh İmam-ı Azam Radıyallahu Anh'a akıldan sual eder. Hazreti İmam hayrı şerden ayırmaktır der. Caferi Sadık bunu bir ad da bilir der. Sahibinin ot mu kırbaç mı getireceğini anlar. Akıl iki hayırdan daha hayırlısını almaktır, buyurur.
Akıl anlama aletidir. Her aletin bir göstergesi vardır. Aklın göstergesi kılavuzu da vahiydir. Alemin neden teşekkül ettiğini bilebilir akıl ama ne maksatla yaratıldığını Kitabı Kerim'le bilir. Hayatın sona ereceğini bilir akıl. Fakat bu hayatın ötesinde yaptığımız amellerin karşılığını bulacağımızı vahiyle anlar. Şeddad bin Evs radiyallahu anh'den nakledildiğine göre Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur. Akıllı kişi nefsine hakim olan ve ölüm sonrası için çalışandır. Aciz kişi de nefsini hevasına tabi kılan ve Allah'tan dileklerde bulunup duran bunu yeterli gören kişidir. Akıl olgunlaştıkça insan kemal bulur. Aleyhissalatu Vesselam Efendimiz kişinin şerefi dini kişiliği ve aklıdır. İnsanlar Rableri katında ancak akilları oranında yükselir ve rütbe kazanırlar, buyurur. Peygamberlerin sıfatlarından biri fetanet, akıllılıktır. Zeka aklın kullanılması için vardır.
Arabanın motoru zeka ise direksiyonu akıldır. Zeka akilla yönlendirilir. Haram helal kavramı imanla beslenen akilla fark edilir. Zeka ile algılarız ama akilla uygularız. Dükkanı açar kapatırız zeka ile fakat hilesiz iş yapmayı salim akilla gerçekleştiririz. Her konuda çözüm akilla hallolur. Akıl ruhi derinliktir. Eşref el Cürcani radıyallahu anh akıl hak ve batılı birbirinden ayıran kalbe konan bir nurdur. Abdülaziz Eddebach Kuddusu Sirruhu, akıl ruhun nuru, ruh da zatı ilahinin doğrudur. Ehli hakikat kalp ruhun dili, basiretin tercümanıdır. İsmail Hakkı Bursevi Radıyallahu Anh akıl bir ağaçtır. Meyvesi ilim ve hilimdir, diyor. Sayın didinçlerimiz, müellifimiz Ali Ramazan Dinç Efendi Hayat Sanatı kitabındaki akıl bölümüne şu sözlerle devam ediyor. Aklın vasıfları nelerdir?
Ali'yül Havvaz, Kudüs-ü sirruhu, aklın özellikleri ilim, marifet, idrak, anlayış, fehim ve temyiz yani iyiyi Kötüden ayırmadır. Ömer es-Sühre verdi Kudüs-ü Sirruhu akıl iki kısımdır. Birincisi dünya işlerini ayarlayan, ikincisi ahiret işlerini tespit edendir. Birincisi umum insanlarda olan akıldır. İkincisi tevhid ehlinde bulunan akıldır. Ahmed Bin Acibe Radıyallahu Anh Allahü Teala korkusu doğru söz ve malayani boş sözleri terk etme bu üç özellik aklın alametidir, buyurur. Abdülkadir Geylani Kudüsü sirruhu aklı aklı meaş yani dünya aklı aklı mead yani ahiret aklı ruhani akıl ve aklı kül yani tecelliyatın hepsine mazhar Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in aklı diye dört kısma ayırır. Yusuf b. Hüseyin El Razi Aklın batını, sırrını gizlemektir. Aklın zahiri sünneti Seniyyeye uymaktır. Celaleddin el-Süyuti Radıyallahu Anh aklın çeşitlerini şu şekilde sıralar.
Cümlede olan akıl kafir ve müminde de olur. Bu doğuştan gelen akıldır. Aklı erenlerle kurulan münasebetle elde edilen akıl bu imanla elde edilen akıldır. Nebilere mahsus olan akıl efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'e mahsus olan akıl nebevi akıldan istifade eden zahitlere verilen akıl. Kamil Akıl. Kamil akıl güzel ve çirkini Cemal ve Celali birbirinden ayıran akıldır. Hazreti Aişe Radıyallahu Anha'nın rivayet ettiğine göre peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem evin dayanağı temelidir. Dinin temeli de Allah Teala'yı bilmektir. Yakini bilginin temeli ise El-Akl-kamil'dir buyurdu. Sonra anam babam sana feda olsun El-Akl-Kamil ne demektir diye sordum. Allah'a isyandan sakınmak ve itaate gayret etmektir buyurdu. Hazreti Ali Radıyallahu Anh aklı çok olanın kelamı azalır der. Kamil akıl Hak Teala'nın hitabını akleder. Razı olduğu şeyleri bilir.
Dünyasını da ahiretini de dinimizin esaslarına göre ayarlar. İbn-u Ataullah el İskenderi radiyallahu anh akıllı kimse şehevi, hayvani duygusuna sahip, gazabını yenen, boş sözden uzak olan bu üç vasfı kendisinde bulundurandır, der. Anlamak ve düşünmek aklın vazgeçilmez özelliklerindendir. Şüphesiz ki bu söylenende kalbi olan yahut hazır bulunup kulak veren kimse için uyandıracak bir ihtar vardır. Gafil olmayana, bir an Allah Teala'dan ayrı kalmayana öğüt vardır bu Kitabı Kerim'de. Anlayan ve tefekküre dalan akıl akl-ül ikal, alem-i lahut ile ilahi alem ile alakalı olan akıldır. Akla evvel ceberut alemi ile ilgili olan akıldır. Kamil velilerin aklı, aklı naad ahiret aklı ve aklı kutsidir. Ukul-i aşere ve ukul-i tisa akıl ve nefs, aklı faal, Cibril aklıdır. Aklı nazarı zahir alimlerin aklıdır. Aklın çeşitleri pek çoktur.
Aklı nazarı, aklı mükteseb, aklı bilmüstefat, aklı münfail, aklı fıtri, aklı hulki, aklı heyülani vesaire. İnsan doğuştan zekidir. Ama imanla teyit olan güçlenen akıl herkeste olmaz. Onların çoğunun aklı ermez. İnsanın ruhundaki derinliğe işaret eden ayet-i celîle, ey iman edenler, Allah Teala'ya karşı gelmekten sakınırsanız o size hakkı batıldan ayırt edecek bir anlayış verir ve günahlarınızı örtbas eder. Sizi bağışlar. Allahutaala büyük lütuf sahibidir. Günde seksen bin işlem yapabilecek kapasitededir insanın beyni. Yorulma gafiller içindir. Mevla-i Müteal, o halde boş kaldın mı yine kalk başka bir iş ve ibadetle yorul. Ebu Eyyub el-Ensari Radıyallahu Anh gibi o cihada doyamadım. Öldüğüm zaman bedenimi mücahitlerin atlarının altına defnedin, der. Ya Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem, ölür ya da hak hakim olur, buyurur efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem.
Kainatta görülen her eşyanın ibret için yaratıldığını kavrayanlar ancak akıl sahipleridir. İyi biliniz ki Allah Teala yeryüzünü ölümünden sonra ölmüş kalpleri ilim ve marifetle diriltir. Belki aklınızı kullanırsınız diye size ayetleri açıkladık. Aklı izaha hacet koymadan açıklayan ayet-i celile Bakara Suresi'nin iki yüz altmış dokuzuncu ayetidir. Dilediğine hikmet verir. Hikmet verilseeyse pek çok hayır verilmiş demektir. Ve bunu ancak temiz akıllılar anlar. Ayet-i celilede geçen hikmet tabirini ulema-i Kiramımız şu şekilde açıklar. İlmi hakiki, takva, amel, anında cevap, isabetli karar, söz ve fiilde faziletin ve mükafatın cümlesi, dini konularda ince anlayış, işlerde basiret, derin tefekkür, Hak Teala tarafından seziş, iki dünyanın hayrı, kalp temizliği, sırrın güzelliği, Hak Teala'yı müşahede, hak ve adalette ölçüdür. Kamil mümin yaptığı her işi aklı başında yapandır.
İhsan mektebinin öğrencileri bu terbiyeyle yetişir. Hayatının her anı böyle geçer. Eşradı Erbili Kuddus-u Sirruhu Taha El-Hakkariye Kuddus-u Sirruhu intisabında bu tabiri kullanır. Bana akıllı Esad derlerdi. Akıllı olmam için ne yapmam gerekir diye istihareye yatar. Karanlık odasını aydınlatan ve gönlüne de heyecan veren ışığı takip ederek zamanın kutbuna bende olur. Sami Efendimiz Kuddususirruhu derin akıl ve tefekkürüyle babadan ecdattan kalan mala dönüp bakmaz. İçtiği suyun temizliğini kalbi muhabereyle öğrenir Gavsili Asaf. Sayın dinincilerimiz, müellifimiz Ali Ramazan Dinç Efendi Hayat Sanatı kitabındaki akıl bölümüne alay müftüsü Laz İbrahim Efendi'nin şu sözüyle son veriyor. Laz İbrahim Efendi sıcak yatağın kabir uykunun ölümün arkadaşı uyanışın mahşerde diriliş olduğunu bilir aklı başında olanlar. Bu sözlerle bu bölümü de noktalamış oluyoruz.
Bir başka bölümde birlikte olmak dileğiyle sizleri Allah'a ısmarlıyoruz.
Kaynak: Genel
