İslâmî hayâtımızın olmazsa olmazı ibâdet dirisi bir çabanın içerisine girmektir. İbâdetlerimizin şekil ve esâsına, ruh ve anlam boyutuna, kalite ve samîmiyetine dikkat etmemiz gerekmektedir. İbâdetlerimizi Allah için yerine getirmek, ibâdetlerimizde gösterişten sakınmak ve amelimize değil sâdece Allâh'a güvenmek Müslüman kimliğinin temel hassâsiyetidir. Kendisinden öğüt isteyenlere Yûnus Emre (ö. 720/1320) şu dizeleriyle oruç tutup namaz kılmalarını tavsiye etmektedir: Benden ögut isterisen eydivirem bildigümdenBudur Çalab'un buyrugı tutun oruç kılun namâz. İslâm’ın şartının ne olduğunu Müslümanım diyen her kişinin bilmesi gerektiğini dile getiren Yûnus Emre, Müslüman olmayanların cehenneme gireceği gerçeğini hatırlatmaktadır. Beş vakit namazını kılmayanların Müslümanlığın hakkını veremeyeceğini ve onların da cehenneme girebileceğini şöyle belirtmektedir: Her kim bu sözden almadı biş vakt namâzı kılmadıBilün müsülmân olmadı ol Tamu'ya girse gerek. Sanatın gözdesini namaz olarak nitelendirirken, namaz kılan kişinin hiçbir endîşe duymayacağını belirtmekte, kendisi kıldığı gibi ev halkını da namaz kılmaya teşvîk etmeyi ne güzel vurgulamaktadır: Evünde helâlüne biş vakt namâz ögretgilÖgüdün dutmazısa yazugı yokdur boşa. Ansızın ecelin başa geleceğini hatırdan çıkarmadan kendi şahsında herkesin namazını hassâsiyetle kılmasını tembîh etmektedir: Yûnus imdi namâzun komagıl sen kıla görAnsuzın ecel irer 'ömür yitişür başa. Namaz kılmayan kişinin kazandığını haram addeden Yûnus Emre’nin bin kızıl varsa da birinin dahi ele gelmeyeceğini belirtmesi oldukça düşündürmektedir muhataplarını: Namâz kılmaz kişinün kazandugı hep harâmBin kızılı varısa birisi gelmez işe. İyiliklere öncü ve kötülüklere engel olmanın çabasında bulunan Yûnus Emre, bizlere bâtıl inançlardan, hurâfelerden ve bid'atlerden uzaklaşmayı öğütlemekte, bid'atlerin sünnetleri nasıl ortadan kaldırdığına dikkatimizi çekmektedir: Emr-i ma'rûf bu dem kaldıBid'at gelüp sünnet öldiNasîbli nasîbin aldıSaladur kudse gidelüm. Yûnus Emre’ye göre âhiret yolculuğuna hakkıyla hazırlanabilmek için farzları ve sünnetleri en güzel şekilde yerine getirmemiz gerekmektedir. Farzlara ve haramlara dikkat edenler mahşerde sorgulanmaktan ve hesâba çekilmekten kurtulacaklardır. Sırât-ı mustakîm üzere hareket edenler Allâh'ın farzlarını yerli yerince icrâ kılanlardır. Allâh'a hakka’l-yakîn düzeyinde kavuşabilmek ancak ibâdetlere devamla mümkün olacaktır. Allah sevgisini kazandıracak en özel meşgale ibâdetlerdir. O zaman Yûnus’un şu çağrısına kulak verelim: Yûnus sen kendüni görme'İbâdet kıl mahrûm kalmaGayrısına gönül virmeAllah sevgüsi var iken. Âşığın gönlünde Allah sevgisi varken, gayrıya gönül verir mi? Kendini bilen insanın kendinde varlık görmemesi, âcizliğini hissetmesi, mahviyet bilinci içerisinde ibâdetlerini yerine getirip ilâhî sevgiden mahrum kalmaması gerekmektedir. İbâdetlerin hakkını verebilmek için terk-i dünya sınavından geçmek şarttır. İbâdet ettiğini söyleyenlerin nefsin boyunduruğundan kurtulmaması, nefsinin arzularını dizginleyememesi ne kadar acıdır! Gönüldeki makam ve mevki putları, mal ve mülk sevdâsı, şehevî arzulara düşkünlükler kırılmadan ibâdetin lezzetine ermek mümkün değildir. Diğer yandan ibâdetlere bel bağlamanın yersizliğine dikkatimizi çeken Yûnus Emre, aksi takdirde Hakk’ın takdîrine eremeyeceğimizi belirtmektedir. Yûnus Emre’ye göre ibâdet, dervişin âhiret için yol hazırlığıdır. Ulu dergâha ele boş gidilmez. Eksiği, kusuru ve noksanlığı olsa da Rabbine mahcup olmak istemeyen, mahşer günü yüzünü kara çıkarmayı düşünmeyen, Hakk’ın huzûrundan kovulmak istemeyen derviş telaşlı, gayretli ve özverili bir şekilde ibâdet etmenin derdini güder. İbâdetinin yeterli olmadığını bilir ama Rabbinin rahmetini sonsuz ve ulvî görür. İbâdeti yolcunun azığı olarak gören Yûnus Emre, işe yarar ameller yapmayı tavsiye etmektedir: İşitdün Mustafâ'yı kim bu yir yüzinde kalmadı Er kişi gece gündüz itâat halindedir. Kulluk Hakk’ın buyruklarına tam itâatle sağlanır. Allâh'ın hükmüne gereğince itâat eden kullar bu dünyâdan mutlaka nasîbini alacaklardır. İşi Hakk’a itâat olanın mekânı cennet olacaktır. Âşıkların ibâdetlerini sadâkat, doğruluk ve istikamet çizgisi olarak niteleyen Yûnus Emre, doğruluğu şiâr edinmeyenlerin ibâdetlerini riyâdan ibâret görmektedir. Riyâdan kurtulmak, doğruluk şiârını kazanmak, ibâdetlerimizde titizlik gösterebilmek için mücâhede eğitimi şarttır. Tevhîdi içselleştirebilmek, sorumluluklarımızı yerine getirirken, mücâdele ve mücâhede çabasına girerken nefsin oyunlarından bıkıp usanan Yûnus Emre nefsinden duyduğu rahatsızlığı şu şekilde dile getirmektedir: Ey bana iyi diyen benem kamudan kemterŞöyle mücrimim yolda mücrimler benden server Benim gibi mücrim kul gel iste bir dahi bulDilimde ilm ü usûl gönlüm de dünya sever Zâhirim iyi adda gönlüm fâsid tâattaBulunmadı Bağdat'ta bencileyin bir ebter Dışım göynür içim ham dirliğim budur müdâmYol varmadım bir kadem arştan veririm haber Dışım biliş içim yâd dilim hoş gönlüm murâdYavuz işe iyi ad böyle fitne kanda var Hırkam suçuma perde endîşem fâsid yerdeGönlüm ayrık bazarda dilimde sözüm esrar Kime ki öğüt verdim onu hakka ergürdümBana benim öğüdüm hiç eylemedi eser Takındık şeyhlik adın koduk mâşûk tâatınSemirttik nefs murâdın hani Hak ile bazar Yayıldı Yûnus adı suçtur cümle tâatıÇalab'ım inâyeti suçun geçire meğer Döneminde ortaya çıkan olumsuzluklardan ve o dönemde yaşanan toplumsal bozukluklardan şikâyet eden Yûnus Emre, itâatten yoksun tutumlardan huzursuzluk duymakta ve duruma dâir şikâyetlerini şu şekilde dile getirmektedir: Miskin âdem oğlanı nefse zebûn olmuşturHayvan canavar gibi otlamağa kalmıştır Hergiz ölümün sanmaz ölesi günü anmazBu dünyâdan usanmaz gaflet önün almıştır Oğlanlar öğüt almaz yiğitler tevbe kılmazKocalar tâat kılmaz sarp rûzigâr olmuştur Beyler azdı yolundan bilmez yoksul hâlindenÇıktı rahmet gölünden nefs gölüne dalmıştır Yûnus sözü âlimden zinhâr olma zâlimdenKorkadurun ölümden cümle doğan ölmüştür. Zamânın fesâdından korunmak, kötü gidişâtın seyrinden kurtulmak, virâneleri mâmur kılmak, eksikliğimizi gidermek, kemâle ermek, hakîkat yolcusu olabilmek için sâlih amel işlemeye gayret etmemiz, davranışlarımızı kıvâma erdirmemiz, iyi işlerin altına imza atmamız gerekmektedir. Bir kez gönül yıktın iseBu kıldığın namaz değilYetmiş iki millet dahiElin yüzün yumaz değil Erenler gelip geçtilerDünyâyı koyup göçtülerHavaya ağıp uçtularBunlar hümâdır kaz değil Yol odur ki doğru varaGöz odur ki Hakk'ı göreEr oldur alçakta duraYüksekten bakan göz değil Doğru yola gittin iseEr eteğin tuttun iseBir hayır da ettin iseBirine bindir az değil Yûnus bu sözleri çatarSanki balı yağa katarHalka meta'ların satarYükü gevherdir tuz değil İşlenen iyi ameller kişinin ölümüyle ardından gelir. Sâlih amel işleyenlerin öldükten sonra kabri genişler. İyi ameller kişiye mezarında "şem' ü çerâğ" olacaktır. Kötü ameller kabirde münker ve nekir olarak tecellî edecektir. Âşıkların amelleri dost içindir. Böyle olunca, münker ve nekir sûretinde tecellî etmez. Ameli dost için olanın kabirde karşısına çıkacak olan da dostudur: Kamuların amelidir Münker Nekir olup gelenBenim amelim dost idi amelimi tutavaram. İnsanın eli ererken, gücü yeterken amel etmesi gerekir. Can gözünü açmak isteyenlerin, sevenin sevdiği ile birliğini anlamak için “amel etmek” gerekir. Aşksız amellerle “vahdet sırrı” anlaşılmaz. Şunı şöyle bilüriken yaragun n'işe kılmazsın. İbâdet etmek, kulluğumuzda devamlılık, itâatkâr bir kul olmak, Rabbimizin buyruklarını yerine getirip yasaklarından kaçınmak çok önemlidir. Kulun yaptığı iyilikleri gözünde büyütmesi, sevaplarının çokluğuna aldanması, itâatine güvenmesi, ibâdet ehli olduğunu iddia etmesi, kulluğunu gösteriye dönüştürmesi, ibâdetlerini şekil ve merâsime indirgemesi son derece yanlıştır. Böylesi bir handikaba düşmenin tehlikesini haber veren Yûnus Emre orucumuza güvenmekten ve namazımıza dayanmaktan kaçınmamızı istemektedir. İhlâs olmaz, samîmiyet bulunmaz ve Allah için icrâ edilmezse orucun, namazın, gusül abdestinin ve haccın bile âşıklara perde olduğunu belirtmektedir. Her türlü iddiadan uzak duran âşıkların Allah’tan başka her şeyden alâkalarını kestiklerini ve Rablerini tenzîh ettiklerini belirtmektedir. Şöyle ki: Orucuna güvenme namazına dayanmaCümle tâat tak olur nâz u niyâz içinde Oruç namaz gusül hac âşıklara hicaptırÂşık anda münezzeh hâssu'l-havâs içinde. Zâhir ehlinin ibâdeti şekilden ibârettir. Şekle indirgenen, merâsime dönüştürülen, başkalarının nazarına sunulan ibâdetler baştan sona riyâ doludur. İbâdetlerinin hakkını vermek isteyenler, ibâdetleriyle mânevî dönüşüm ve gelişim elde etmek isteyenler âşıklardan ibret almalıdır. Âşığın gösteriş için itâat ettiği görülmemiştir. İbâdetlerin aslı ve esâsı Allah sevgisini kazanmaktır. Aşk tadında yapılan ibâdetler kişiyi heyecanlı, duygulu, hisli ve candan kılar. İnsanı vecde ulaştırır. Vecd hâline bürünen derviş, vuslat imkânını elde eder. Yûnus kendi seyr u sülûkunu anlattığı bir beytinde gelişim seyrine şu şekilde dikkat çekmektedir: Mescidde medresede çok 'ibâdet eyledüm'Işk odına yanuban andan hâsıla geldüm. Kasım 2023, sayfa no: 8-9-10-11