Abdullah İbn Amr İbn Âs -radıyallâhu anhümâ-'dan şöyle dediği rivâyet olunmuştur:

"Ben Rasûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in Kur'ân okumayı dört kişiden isteyip alınız, buyurduğunu işittim: Abdullah bin Mes'ûd'dan, Ebû Huzeyfe'nin kölesi Sâlim'den, Übeyy bin Kâ'b'dan, Muaz bin Cebel'den. (Tecrîd-i Sarîh Tercemesi, 9/401)

Abdullah bin Mes'ûd'u önce zikretti.

İbn-i Mes'ûd'un -radıyallâhu anh- İslâm'a ilk giren altı kişinin altıncısı olduğu Buhārî şerhinde yazılmıştır. Habeş'e ilk hicret edenlerdendir. Bedir'den îtibâren bütün gazâlarda bulunmuştur. Hicretin 24'üncü yılında Medîne'de irtihâl etmiştir. (Tecrîd-i Sarîh Tercemesi, 9/401)

Sâlim bin Muakkıb -radıyallâhu anh- da ashâbın ālimlerinden, büyüklerindendir. Sâlim -radıyallâhu anh Ebû Huzeyfe'nin āilesinin kölesi iken âzâd edilmiştir. Hazret-i Ömer'le berâber Medîne'ye hicret etmiştir. Mescid-i Kubâ'da Rasûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in teşrîfini intizâr etmişlerdir. O zamana kadar Hazret-i Ömer -radıyallâhu anh- cemâate imâmette bulunmuştur.

Hazret-i Ömer -radıyallâhu anh- şehâdetinde: "Eğer Sâlim sağ olsaydı onu halîfe yapardım, şûrâyı kurmazdım." demiştir. Sâlim -radıyallâhu anh- Bedir'den îtibâren bütün gazâlarda bulunmuştur. Nihâyet Yemâme harbinde Müseylimetü'I-Kezzâb ile olan harbde şehîd olmuştur.

Rasûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem'in- Sâlim ile berâber bu dört zâtın Kur'ân öğretmelerini tahsîs buyurması Kur'ân-ı Hakîm'ın kırâatine ve maânîsine derece-i vukûfiyetlerinin ziyâde olmasındandır. Bu zevât Kur'ân-ı Kerîm'i bizzât Peygamberimiz -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in fem-i saādetinden almaya ihtimâm etmişlerdir.

Diğer bir hadîs-i sahîhte Enes bin Mâlik -radıyallâhu anh-'dan rivâyete göre: "Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- zamânında Kur'ân'ı dört zât ezberlemiştir ki, dördü de ensardandır. Übeyy bin Kâ'b, Muāz bin Cebel, Ebû Zeyd, Zeyd bin Sâbit." Enes bin Mâlik'e: "Ebû Zeyd kimdir?" diye soruldu. "Amcalarımdan birisidir." dedi. (Tecrîd-i Sarîh Tercemesi, 10/23)

Her ne kadar bu Hadîs-i şerîfte Kur'ân'ı ezberleyen, dört kişi olarak zikredilmiş ise de birçok ashâb-ı kirâm da Kur'ân'ı ezberlemişlerdi. Bu hadîsteki aded kaydı ziyâdeyi nefyetmez ve hâfızları bu dörde tahsîsi de istilzâm etmez. Nitekim evvelki hadîste Sâlim ve İbn-i Mes'ûd -radıyallâhu anhümâ- olduğu halde bu hadiste zikredilmemiştir.

Enes bin Mâlik -radıyallâhu anh- rivâyet eder:

Nebi -sallallâhu aleyhi ve sellem- Übeyy bin Kâ'b'a hitâben: "Allah bana Beyyine Sûresi'ni muhakkak sana okutmaklığımı emretti." buyurdu. Bunun üzerine Übeyy: "Yâ Rasûlallah -sallallâhu aleyhi ve sellem- Allah benim adımı da açıktan andı mı?" diye sordu. Rasûlullah: "Evet, andı!" diye tasdîk buyurdu. Bunun üzerine Übeyy bin Kâ'b sevincinden, sürûrundan ağladı. (Tecrîd-i Sarîh Tercemesi, 10/22)

İşte bu hadîs-i şerîf, Übeyy bin Kâ'b -radıyallâhu anh-'ın Cenâb-ı Hakk -azze ve celle- tarafından nâil olduğu iltifât-ı sübhâniyesine hiç bir ashâbın iştirâk etmediği âlî bir menkıbedir. Bu cihetle Hazret-i Ömer -radıyallâhu anh- Übeyy bin Kâ'b'a çok hürmet ederdi ve ondan istifâde ederdi ve seyyidü'l-müslimîn yāni müslümanların ulusu der idi. Müşârün-ileyh Hazrecîlerden, Neccar oğullarındandır. Hazret-i Ömer -radıyallâhu anh- terâvih namazını cemâatla kıldırmaya memur etmişlerdir. Bu Beyyine Sûresi'ni Übeyy'e okutması şüphesiz ki ona tālim içindir.

Bu sûrenin sâir ashabdan mümtâz olarak Übeyy bin Kâ'b'ın okumasının sebebi de Übeyy'in ashâb-ı kurrâdan olup Kur'ân'ın elfâz ve vücûh-ı kırâatinde ziyâde ihtimâmındandır. Nitekim Hadîs-i şerîfte: "Ümmetimin Kur'ân'ı en güzel kırâat edeni Übeyy bin Ka'b'dır" buyurulmuştur.

Bir Hadîs-i şerîfte:

"Hâmil-i Kur'ân yāni hâfız-ı Kur'ân öldüğü vakitte Allah Teālâ hazretleri arza "O hâfızın lahmını (etini) yeme!" diye vahy ve emir buyurur. Arz da, "İlâhî nasıl olur da onun lahmını ekl ederim? Senin kelâmın onun cevfinde, dimâğında yazılmış, nakş olmuştur, yāni ben onun etini çürütmem." diye cevap verir." (Râmuzu'l-Ehâdîs)

Eylül 2022, sayfa no: 32-33