Mihrişah Valide Sultan ve Külliyesi

Mihrişah Valide Sultan: Hayatı ve Mirası

Mihrişah Valide Sultan, III. Mustafa'nın eşi ve III. Selim'in annesi olarak Osmanlı tarihinde önemli bir yere sahiptir. Hayırseverliği, dindarlığı ve nazik kişiliğiyle tanınan Valide Sultan, oğlunun yenilikçi fikirlerini her zaman desteklemiştir. Son yıllarını hastalıkla geçirdikten sonra 16 Ekim 1805'te vefat etmiş ve Eyüp Sultan'daki türbesine defnedilmiştir.

Türbe ve Mimari Özellikleri

Mihrişah Valide Sultan Türbesi, Bostan İskelesi Sokak'ta (diğer adıyla Cülus Yolu) bulunmaktadır. Bu yol, Osmanlı hükümdarlarının Eyüp Sultan'da kılıç kuşanma törenleri için kullandığı bir güzergahtır. Türbe, Türk barok stilinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Türbe binasının yanı sıra külliyede şu yapılar bulunmaktadır:

İmaret (aşevi)
Sebil
Sıbyan mektebi

İmaretin ön cephesinde, Sümbülzade Vehbi Efendi tarafından yazılan ve Yesarizade Mustafa İzzettin Efendi'nin ta'lik hattıyla mermere işlediği bir metin yer almaktadır:

"Alemdar-ı Resûlullah civarı, cennet asarı."

(Açıklama: Hz. Peygamber'in bayraktarının etrafı cennet bahçesi gibidir.)

Türbenin içinde, Hattat Mahmud Celâleddin'e ait sülüs celi yazılar bulunmaktadır. Ayrıca türbede Mihrişah Valide Sultan'ın yanı sıra III. Mustafa'nın kızı Beyhan Sultan ve Sultan II. Abdülhamid'in annesi Perestu Sultan da defnedilmiştir.

İmaret ve Sürekli Hizmet

Mihrişah Valide Sultan İmareti, Valide Sultan'ın kendisi tarafından, Nurullah Efendi'nin mimarbaşı olduğu dönemde inşa edilmeye başlanmış, ancak onun vefatı üzerine Mimar Kethüdası Arif Ağa tarafından 1795 yılında tamamlanmıştır.

Külliyenin doğusunda yer alan dikdörtgen avluyu çevreleyen kubbeli revaklar ve ayna tonozlu mekânlar, imaret bölümünü oluşturmaktadır. İmaret, 217 yıldır aralıksız olarak bölge halkına hizmet vermekte ve Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet göstermektedir.

18. yüzyılda M. D'Ohsson'un aktardığına göre, İstanbul'daki imarethanelerde her gün 30.000'den fazla kişi bedava yemek yiyordu. Günümüzde ise bu imaretten günde 500 aileye 3 çeşit sıcak yemek dağıtılmaktadır. Bu kesintisiz hizmet, imaretin ne kadar büyük bir iman ve ihlâsla yaptırıldığını göstermektedir.

Sebil ve Kitabe

Külliyenin önemli bir unsuru olan sebil, mimari açıdan muhteşem ve benzersizdir. Sebilin kitabesi, ünlü divan şairi Şeyh Galip tarafından kaleme alınmıştır.

Tarihi Eserlerin Anlamı ve Bizim İlgimiz

Selçuklu ve Osmanlı döneminden günümüze ulaşan cami, imaret, türbe, çeşme gibi yapılar, mimari açıdan olduğu kadar sanatsal ve manevi açıdan da zengindir. Bu eserler, hüsn-ü hattın en güzel örnekleriyle bezenmiş ayet, hadis ve hikmetli sözlerle hem göze hem de gönle hitap eder.

Örneğin, tarihi çeşmelerde sıkça rastlanan iki ayet şunlardır:

"Ve cealnâ minel-mâi külle şey'in hayy." (Enbiya 30.)

(Açıklama: Hayatı olan her şeyi sudan yarattık.)

"Ve sekâhum rabbuhum şarâben tahûrâ." (İnsan 21.)

(Açıklama: Rableri onlara tertemiz bir içecek içirecektir.)

Bu kitabeler, insanlara hem su ihtiyaçlarını karşılama fırsatı verir hem de tefekkür etmelerini sağlar. Ancak ne yazık ki, günümüzde bu kitabelerle olan bağımız kopmuş durumdadır. Tarihi eserleri gezerken, yabancı turistlerden farksız şekilde, üzerlerindeki yazıları anlamadan geçip gidiyoruz. Peki, bir turist ile aramızdaki fark ne olmalı?