Hz. Muhammed'in (sav) Tebliğ Metodları

Allah Resûlü (sav), insanların dîne girmesi ve İslâm’ı seçmesi için baskı ve zorlama yoluna girmezdi. Bu uygulama, kalben iman eden müminleri ortaya çıkarıyordu. (Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Nesei-8907)

Tedricîlik Metodu

Allah Resûlü, insanları İslâm’a dâvet ederken tedrîcîlik metodunu uygulardı. Yani insanları aşama aşama vahiyle muhatap kılardı. Muaz b. Cebel (ra)'i Yemen’e gönderirken, ehl-i kitaba karşı şu aşamaları izlemesini söyler:

Önce Allâh’a imana ve ibadete dâvet et.
Sonra beş vakit namazı emret.
Bunu kabul edip uygulayınca, zekâtı iste.

(Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî, Nesei, İbn-i Mâce-2672, K.S.-2010)

Yakınlardan Başlama

Resûlullâh (sav), İslâm’a dâvette önce yakınlarından ve akrabalarından başlamıştır. (Buhârî, Müslim, Tirmizî, K.S.-726)

Hazırlık ve Soru-Cevap Yöntemi

Tebliğde bulunmadan önce muhatabını bazı sorular ve ifadelerle hazırlardı. (Buhârî, Müslim, Ebu Davud-K.S. 2/312) Adiyy b. Hâtim kendisine geldiğinde onu elinden tutmuş, evine götürmüş ve tevhidin doğruluğunu ikrar edecek sorular sormuştu. Bu görüşmenin sonunda Adiyy hemen Müslüman olmuştur. (Tirmizî-8906)

Yeni Müslümanlara Kolaylık

Henüz yeni Müslüman olanlara, İslâm’ın bazı emirlerini ilk etapta uygulamamalarına izin verirdi. Sakif kabilesine, kalplerindeki iman kökleşinceye kadar namazı emretmiş, onları zekât ve cihattan geçici olarak muaf tutmuştur. (Ebu Davud-2692, 2693, K.S.-4296)

“Onlar (gerçek mânâda Müslüman olunca, kendiliklerinden) zekât da verecekler, cihada da katılacaklardır.” (Ebu Davud, K.S.-4297)

Sevincini Gösterme ve Özel İlgi

Resûlullâh (sav), müşriklerin Müslüman olmasına çok sevinir ve bu sevincini gösterirdi. Ebu Cehil’in oğlu İkrime (ra) Müslüman olunca sevincinden ona sarılmıştır. (Muvatta-4253) Yeni Müslüman olanlara özel ilgi gösterir, bazı jestler yapardı. Ebu Süfyan Müslüman olunca, onun ayrıcalıklı olmayı sevdiği söylenince, şehre girerken halka şu duyurunun yapılmasını istemiştir:

“Kim Ebu Süfyan’ın evine de girerse, güvendedir.” (Ebu Davud, K.S.-4279)

Dinleme ve Sabır

Resûlullâh (sav), İslâm’a dâvet ettiği şahıslara İslâm hakkında bilgi verdikten sonra karşısındakinin sorularını cevaplar, bir şey söyleyeceği varsa sonuna kadar dinlerdi. (Ebu Y’ala-6393) Müşriklerin ve diğer kâfirlerin kendisini reddetmeleri karşısında hep sabır gösterir, onlara bedduâ değil, duâ ederdi. Taif’te taşlanıp, şehirden kovulunca, meleğe şöyle demişti:

“Allah’tan ben bunların soylarından, yalnız O’na ibadet edecek ve Allâh’a ortak koşmayacak bir nesli çıkarmasını umarım!” (Buhârî, Müslim-6405)

Güvenilirliğini İspatlama

Muhataplarıyla görüşmeden önce, kendi konumunu netleştirmek için, güvenilirliğini onlara ikrar ettirirdi. Safa tepesinde halka İslâm’ı anlatmadan önce, halkın bakışını kendilerine ikrar ettirmiştir:

“Ben size şu dağın arkasında düşman var, size saldıracaklar dersem bana inanır mısınız?” “Evet, sana inanırız. Bugüne kadar senin yalan söylediğini duymadık.” (Buhârî-7128)

Dünyalık Talep Etmeme

Dâvet ve tebliğ aşamalarında muhataplarından asla bir dünyalık talep etmemiş, almamıştır. (Müsned-7205)

Sert Çıkışlar ve Meydan Okuma

Resûlullâh (sav), İslâm’ı yaşama ve yayma yolunda kâfirlere karşı gerektiğinde sert çıkışlar da yapardı. Kendisinin Kâbe’de namaz kıldığını gören Ebu Cehil’in gelerek şiddetle kızması üzerine, gelen âyet (Alak/17-18) doğrultusunda şöyle meydan okumuştu:

“Haydi sen çağır meclisini, adamlarını. Ben de zebânileri çağırayım!..” (Müslim, Tirmizî, K.S -867)

Yardım ve Eğitim

Resûlullâh (sav), İslâm’ı kabul eden fakir kimselere yardımda bulunmaları için bir iki kişiyi görevlendirirdi. Bu yardım hem maddi konularda hem de din eğitimi konusunda olurdu. (K.S. c. 7 s.298) Çevre kabilelerin eğitim, öğretim ve irşadı için muallimler gönderirdi. (Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî, Nesei-K.S. 2/224)

Hayra Vesile Olma

Bir insanın dâveti sonucu Müslüman olan veya güzel amellerde bulunan kişinin yaptığı tüm hayırlardan, ona vesile olanın da ecir alacağını müjdelerdi. Kötülüğe vesile olanın da günah alacağını hatırlatırdı. (Müslim, Tirmizî, Ebu Davud, Muvatta, KS.-4680)

“Eddâllu ‘alal hayri kefâilühü: Hayra delâlet eden, onu yapan kişi gibidir.” (Tirmizî, K.S.-4681)

Kadınlara Özel İlgi

Allah Resûlü (sav), kendilerinden gelen istek üzerine kadınlara vaaz ve sohbet vermek için özel bir gün ayırmıştır. (Buhârî, Müslim, K.S.-4702)

Kolaylaştırma ve Müjdeleme

Ashâbından birini herhangi bir iş için görevlendirdiği, bir yere gönderdiği zaman şu kesin talimatı verirdi:

“Müjdeleyin, nefret ettirmeyin. Kolaylaştırın, zorlaştırmayın.” (Müslim, K.S.-1047)

Yemen’e gönderdiği Muaz (ra)'a da şunları söyledi:

“İnsanları İslâm’a dâvet edin. Müjdeleyin, ürkütmeyin, kolaylaştırın, güçleştirmeyin. İyi geçinin ve ihtilâfa düşmeyin.” (Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Nesei-5603)