İnsanı seçkin kılmıştır Hâlik-ı Zîşân. Mâdenlere benzetilen insan, verilen bunca devletin kapısını açacak anahtarı da elinde bulundurmaktadır. Başta kendini tanımak için kapının tokmağına vuracak. Çünkü insan, başıboş yaratılmamıştır. Kelime-i Şehâdet’le İslâm’ın kapısını açarak Müslüman olur. Tevhîd, îmanla çalınan kapının arkasındaki hazînenin sonu yoktur. Evvel, âhir, zâhir ve bâtın olan Allah (cc)’ün dilediğine hesabsız rızık vermekle (Bakara, 212.), aslâ bitip tükenmeyecek bir mükâfât (Kalem, 3.) ihsân etmekle, bahşettiği nîmetin sonu yoktur. Îmanla açılan kapının ardında îkan, kesin inanç, doyasıya îman ve ebedî Cennet vardır. Hem dünyâda, hem uhrâda rü’yet vardır. Hz. Ali’ye sorarlar: Allâh’ı gördün mü? Hz. Ali cevap verir: – Görmediğim Allâh’a secde etmem! Nerede gördün? derler. – Olmadığı yeri gösterin. Rubûbiyet Tevhîdi, Ulûhiyet Tevhîdi, İsim ve Sıfat Tevhîdi, Tevhîd-i ef’âl, Tevhîd-i sıfât, Tevhîd-i zât’ın kapısı, Resûl-i Ekrem Efendimiz’in (sav) “Îmânınızı ‘Lâ ilâhe illallâh’ sözü ile yenileyiniz.” hadîs-i şerîfiyle açılır. Şerh edilirse, sadr, İslâm’a açılırsa Abdülhâlik Gucdüvânî’ye (ks) Hızır (as)’ın öğrettiği nefy ü isbat kapısı açılır, îman durulur. Hitâb-ı İlâhî duyulur. Beyinde, yüce kudreti düşünme Kehf ve Lokman sûresindeki: “Yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem, okyanuslar da mürekkep olsa ve buna yedi kat okyanus daha eklense, yine de okyanuslar tükenir, fakat Allâh’ın ilim ve hikmetini gözler önüne seren, yasa ve yazgılarını ifâde eden kelimeleri yazmakla tükenmezdi. Hiç kuşkusuz Allah, sonsuz kudret ve hikmet sâhibidir.” (Lokman, 27.) Bu âyetlerdeki sonsuz kudret, tefekkür, murâkabe kapısına dokunmakla açılır. Hurûfu mukatta, anahtar harfler, mûcizevî harflerin sırrı açılınca ehlüllâha, dilleri durmuş akılları şaşmıştır. Bu sırr-ı azîm Resûlüllah (sav)’e şu hadîs-i şerîfi söyletmiştir: “Allâh’ım! Gazabından rızâna, cezândan affına sığınırım. Senden Sana sığınırım. Sana tüm övgüleri saysam yine de bitiremem. Sen kendini nasıl övdüysen öylesin.” On letâifin kendi arasında bin perdesinin açılması için vurulacak tokmağın, genellendiği zaman üç husûsiyeti vardır. İlâhî hazînenin anahtarının dişleridir aynı zamanda bunlar. Şer’-i Şerîf’e uygun davranışlar Kifâyet miktârından fazla dünyâya meyletmemekKalbi kararmış kimselerle haşir neşir olmamak. Diğer kapılara, havass-ı hamse beş duyuyu anlatmaya zaman yetmez. Bir gözün Cemâl-i İlâhî’yi seyr için tahsîsi ne büyük ihsan. Bu kapının tâbir câizse tokmağı ibretle nazardır. Maksada ulaşmanın yolu, usûlü bilmektir. Daha evvel bu kapıları, şerîati her işte esas kabûl eden mürşid-i kâmil açmıştır. Onun delâletiyle istikamet, basîret, hikmet ve vuslata erilir.
